Нарăс уйăхĕн 14-мĕшĕнче Муркаш районĕн Чуманкасси ял тăрăхĕн администрацине кĕрекен Шарпаш ялĕнче ĕлĕкхи чăвашсен йăлипе, çăварни уявĕ иртрĕ. Унта вара кĕçĕн ачаран пуçласа ваттисем те хутшăнчĕç. Ял хĕрарăмĕсем хăйсен яланхи шали тутăра çыхрĕç.

Уява библиотека ертӳçи Иванова З.И. уçса ячĕ. Вăл пурне те ыр кăмăлтан уяв мĕнле майпа нумай ĕмĕр тăршшĕпе аталанса пынине каласа кăтартрĕ, пурне те сăртран çунашкапа ярăнма чĕнчĕ. Пурте хавасланса тăвайккинчен ярăнчĕç. Мĕн чухлĕ интереслĕх те хаваслăх пулчĕ çав ытарайми вырăнта. Тата çавăнтах Гордеев Вячеслав хăйĕн урхамахне урама илсе тухса ял-йыша савăнтарма пултарчĕ. Çавăнтах ăна ачасем те хупăрласа илме ĕлкĕрчĕç. Вячеслав кучăра мĕн каç пуличченех ял-йыша хаваслантарса катаччи чуптарма май килчĕ. Çав вăхăтрах тата ваттисем сăмаварпа чей вĕретсе уяв икерчи хатĕрлерĕç.

Çак уяв майĕпен иртсе пынă май ял халăхĕн çăварни кунĕ тутлă шыв пек асăмра тăрса юлчĕ.

Чăваш патшалăх университетĕнче «Çирĕп вăй-хал» тата сывлăх» спартакиада малалла тăсăлнă май нарăс уйăхĕн 18-мĕшĕнче университет ĕçченĕсем хушшинче йĕлтĕрпе чупассипе ăмăрту иртрĕ. Хĕрсемпе хĕрарăмсем 2 километрлă дистанцине чупса тухрĕç. А.Н. Лукина ассистент хăйĕнпе пĕр çитĕнӳри çынсемпе ăмăртса 3-мĕш вырăн çĕнсе илме пултарчĕ. Арçынсем 3-5 километрлă дистанцине чупса тухрĕç. Пирĕн команда ячĕпе ăмăртăва хутшăннă В.А. Иванов профессор 3-мĕш вырăна тухрĕ. Васильева Ф.И. аслă преподаватель те 3-мĕш выран йышăннă.

Факультет ĕçченĕсене малти вырăнсене тивĕç пулнă ятпа саламлатпăр, çитес ăмăртусенче ăнăçу сунатпăр!

Ananova информаци агентстви Кăнтăр Корейăра çар çыннисемпе çыхăннă пăтăрмах пирки пĕлтерет. Каçхи вĕрентӳрен таврăнакан корей танкисчĕ çынсем пурăнакан вырăн урлă каçнă чухне руль умĕнче çывăрса кайнă тет.

Ыйха юратакан (те ывăннă-ха ĕнтĕ) пурĕ икĕ машина таптаса лапчăтнă тет тата çул хĕрринчи икĕ йывăр тиев машинине çĕмĕртнĕ тет. Танкĕ пĕр магазин çурчĕ умне пырса тăрăннă хыççăн çеç чарăннă тет.

Пăтăрмах машинсемпе çурсене кăна сиен кӳнĕ, танкиста шута илмесен урăх çынсем аманман. Пĕр çынни хăйĕн телейне кура çеç суранланман тет — танк гусеници ларан çын вырăнĕ енне çĕмĕрсе кайнă. Пăтăрмаха лекнĕ танкист пуçне çурнă тата кăкăрне амантнă — ăна пульница ăсатнă.

Хыпарçă-агентство пĕлтернĕ тăрăх танкист магазин çурчĕ çумне пырса çапăннă хыççăн çеç вăраннă тет.

Нестер Янкас ячĕллĕ пĕрлĕх хăйĕн сайчĕ урлă ирттернĕ «Ачасен пултарулăхĕ» инçет литература конкурсĕ вĕçленчĕ. Ăна Красноармейски районне туса хунăранпа 75 çул тата Нестер Янкас ячĕллĕ пĕрлĕх йĕркеленнĕренпе 20 çул çитнине халалланă.

Районти шкулсенче вĕренекенсем хăйсен проза, поэзи тата драма жанрĕсемпе çырнă 50 яхăн ĕçне тăратрĕç. Шкул ачисемпе вĕрентекенсем ытларах Красноармейски иккĕмĕш шкулĕнчен (30 ĕç, вĕрентекенĕсем З.П. Михайловăпа В.М. Михайлов), Пикшик шкулĕнчен (14 ĕç, вĕрентекенĕ – Л.А. Тихонова), Упи шкулĕнчен (4 ĕç, вĕрентекенĕ – В.В.Васильева) тата Карай шкулĕнчен (3 ĕç, вĕрентекенĕ – А.Ю. Никандрова) хастар пулчĕç. Тавах вĕсене! Ӳлĕм те ăмăртусене хутшăнса малти вырăнсене йышăнасса шанатпăр!

Çĕнтерӳçĕсемпе малти вырăна йышăннисене тата вĕсен ертӳçисене Нестер Янкас ячĕллĕ пĕрлĕхĕн 20 çулхи юбилей каçĕнче чаплă лару-тăрура чыслĕç.

Малалла...

Нарăсăн 25-мĕшĕнче каçхине 18 сехетре Красноармейски район центрĕнчи Халăх пултарулăх çуртĕнче Нестер Янкас ячĕллĕ литературăпа искусство тата культура пĕрлĕхĕн уяв каçĕ пуçланать. Уяв каçĕнче пĕрлĕхĕн 20 çулхи ĕçĕ-хĕлне пĕтĕмлетеççĕ. Кунсăр пуçне пĕрлĕх хастарĕсем хăйсен асаилĕвĕсемпе паллаштараççĕ, литературăпа искусство тата культура аталанăвĕнче палăрнă ентешсене 2009 çулшăн тата çак ĕçшĕн маларах тивĕçнĕ Преми лауреачĕсене Нестер Янкас лауреачĕн кăкăр çине çакмалли паллипе чыслаççĕ. Çакăнтах Нестер Янкас ячĕллĕ пĕрлĕх сайчĕ урлă ирттернĕ "Ачасен пултарулăхĕ" инçет литература конкурсĕнче çĕнтерÿçĕ ятне тата малти вырăна тивĕçнĕ шкул ачисене чылаççĕ. Уяв каçĕ пысăк концертпа вĕçленет. Унта Шупашкарти артистсен тата хамăр ентешсен пултарулăхĕпе ăсталăхне курса савăнма пулĕ. Пурне те уяв каçне йыхăратпăр.

Нарăсăн 19-мĕшĕнче Шупашкар районĕнче вырнаçнă Çатра-Лапсарти пĕтĕмĕшле тĕп пĕлӳ паракан шкулта Лидия Сарине шкул ачисемпе тĕл пулчĕ. Ачасем валли çыракан паллă çыравçăна вĕренекенсем кăмăллăн кĕтсе илчĕç — ыйтусем парса ун пурнăçĕпе кăсăкланчĕç, парнепе чыслама та манмарĕç.

Лидия Сарине тĕлпулура хăйĕн çинчен каласа пачĕ, ачасене сăвăсемпе паллаштарчĕ.

Тĕлпулу вĕçленнĕ хыççăн хаклă хăна шкулти музейпе паллашрĕ. Экскурсие 7-мĕш класра вĕренекен Леонтьева Оксана ирттерчĕ — шкулăн историйĕпе, унăн чаплă вĕренекенĕсемпе паллаштарчĕ.

Сăнӳкерчĕксем

«Çĕр-пин юрă çĕр-шывĕнче» кăçалхипе вунпĕрмĕш хут «Кĕмĕл сасă» эстрада юррисен фестиваль-конкурсĕ иртрĕ. Раççейĕн тĕрлĕ кĕтесĕнчен килнĕ яш-кĕрĕм хутшăнчĕ çак ăмăртăва. Самара, Саратов, Оренбург, Чĕмпĕр облаçĕсенчен, Тутар, Пушкăрт республикисенчен килнĕ юрăçсемпе пĕрлех Чăваш республикин тĕрлĕ ял-хулисенчи çамрăкĕсем те хăйсен пултарулăхне кăтартрĕç.

Чăваш филологийĕпе культура факультечĕн 1 курсĕнче вĕренекен Çĕмĕрле каччи Рязанов Константин вара жюририсене хăйĕн вăйлă сассипе тĕлĕнтермеллипех тĕлĕнтерчĕ. Юлашки çулсенче, эстрада пирки апла-капла шухăшсем илтĕнкеленĕ вăхăтра, чăн кĕмĕл саслă çамрăксем сцена çине килни уйрăмах савăнтарать. В.Давыдов-Анатри сăвви тăрăх кĕвĕленĕ «Атте-анне» юрăпа конкурса хутшăннă Костя «Гран-при» çĕнсе илме пултарчĕ. Çавăн пекех ЧФК факультетĕнче 2 курсра вĕренекен Дима Иванов та хăй кĕвĕленĕ «Мĕншĕн?» юрăпа «Чи тарăн туйăмлă юрăç» ята тивĕçрĕ конкурсра.

Эпир маттур студентсене пĕтĕм чунтан саламлатпăр, пултарулăхăн çăмăл мар çул-йĕрне такăрлатма вăй-халпа ăнăçу сунатпăр.

Ĕнер, нарăсăн 21-мĕшĕнче, пĕтĕм тĕнче тăван чĕлхе кунне паллă турĕ. Ку уява ЮНЕСКО 1999 çулта иртнĕ 30-мĕш Генераллă канашлăва пĕтĕмлетнĕ май çирĕплетнĕ, 2000 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕнче вара пĕрремĕш хут уявланă. Уява чĕлхесен тата культурăсен нумайенлĕхне упраса хăвармашкăн йĕркеленĕ. Ку уява йышăннине ПНО-н Тĕп Ассамблейи те ырланă, хăйĕн шутне кĕрекен пайташ-патшалăхсене тĕнчери пур чĕлхесене те хÿтĕлеме тата вĕсене упраса хăварма чĕнсе каланă.

ЮНЕСКО ку уява тунă май тĕнчери çухалма пултаракан чĕлхесем епле пурăннине тишкерме тата вĕсене пĕтесрен пулăшма шутлать.

ЮНЕСКО шучĕпе çитес вăхăтра тĕнчери 6 пин чĕлхерен çурри таран çухалма пултарать — чĕлхене пĕлекен, калаçакан юлашки çынсем вилме пултараççĕ.

2009 çулхи пĕтĕмлетÿпе ЮНЕСКО Раççейри 136 чĕлхен пуласлăхĕ япăххине палăртнă, вăл шутра — чăваш чĕлхин те.

Чăваш чĕлхине çăласси, ăна аталантарасси — кашни чăвашăн тивĕçĕ. Чăваш ята илнĕ çыннăн хăйĕн чĕлхине май килнĕ таран упраса хăварма тăрăшмалла (аха, ачисене чăвашла вĕрентме майсем тупмалла, тăрăшмалла), ăна аталантарассипе ĕçлемелле.

Малалла...

Нарăсăн 20-мĕшĕнче Шупашкарта тĕрлĕ регионти обществăллă пĕрлешÿсем Раççей Федерацийĕнчи кăк халăх чĕлхисене упраса хăварас тата вĕсене аталантарас ыйтусене сÿтсе явма пысăк канашлăва пухăнчĕç. Пуху Чăваш наци музейĕнче иртрĕ.

Пĕтĕмĕшле илсен пухăннă çынсене 2007 çулхи юпан 1-мĕшĕнче йышăннă 309 №-лĕ федераллă саккун пăшăрхантарать — ытларах вĕсем ăна сÿтсе яврĕç, ăна хирĕçлесе докладсем каларĕç. Тухса калакансем чылай пулчĕç. Тутарстанран килнĕ Сафиуллин Фандас Шакирович 309 №-лĕ саккунăн кун-çулне уçса пама тăрăшрĕ. Çак саккуна пурнăçлама тытăнни те — сăмахран, ППЭ-на тăван чĕлхесемпе ирттерме чарни — ăна пăшăрхантарни пирки пĕлтерчĕ. Патшалăх тăван чĕлхепе 1-4 классенче çеç вĕрентме сĕнет иккен (хальхи вăхăтра — 9-мĕш класчен), тата тăван чĕлхесене вырăс чĕлхипе вĕрентмелле имĕш. Çак йĕркесене пурнăçа кĕртме шухăшлани ун шучĕпе (тĕрĕссипе, пухăва хутшăннă çынсен ытларахăшĕ те çапла шутлать) Раççейре вырăс мар халăхсене вырăслатассипе çыхăннă.

Регионаллă компонент шучĕпе малтан тăван чĕлхене, тăван халăх историне тата культурине вĕрентнĕ пулсан, халĕ, ăна пăрахăçланă хыççăн çак предметсем хăйсен саккунлăх никĕсне çухатнă пек пулса тухать.

Малалла...

Нарăсăн 17-мĕшĕнче Шупашкарти 60-мĕш шкулта вырнаçнă музее йĕркеленĕренпе 10 çул çитрĕ. Ку куна палăртса нарăсăн 18-мĕшĕнче шкулта чаплă уяв иртрĕ.

Мероприяти шкул ачисен пултарулăхĕпе пуçланчĕ — ачасем юрă юрласа пачĕç, ташласа та кăтартрĕç. Чăвашла сăвă каласа тăван халăх чĕлхине лайăх пĕлнине çирĕплетрĕç. Шкул ачисен пултарулăхĕпе акт залĕнче вырнаçтарнă куравра та паллашма май пурччĕ — тĕрленĕ кĕпесем, ÿкерчĕксем, алшăлисем унта пурччĕ.

Официаллă пая Кончулизова Любовь Александровна директор пуçларĕ — шкулăн пурнăçĕ çинчен каласа пачĕ. Шкул уйрăмах этнографи музейĕпе, столовăйпа мухтанать иккен. Столовăй чăн та хăтлă, çитерме те тутлă çитереççĕ.

Унтан сăмах Федотов Михаил Николаевич илчĕ. Вăл музее йĕркеленĕ чухнехи самантсемпе паллаштарчĕ. Кудряшов Сергей Владимирович музее йĕркелесе тата тытса пыракан Федотова Людмила Аркадьевнăна хисеп хучĕ пачĕ. Валентина Минеевăран (вăл — музейĕн ăслăлăх консультанчĕ) та телеграмма пулчĕ — ăна мероприятине килнĕ хăнасене вуласа пачĕç.

Людмила Аркадьевна музей çинчен тунă презентаципе паллаштарнă хыççăн хăнасене унăн экспоначĕсемпе паллашма чĕнчĕç.

Малалла...