Пӑлапуҫ Нурӑс (выр. Балабаш-Нурусово) — Чӑваш Республикин Патӑрьел районӗнчи ял, Ишлӗ ял тӑрӑхне кӗрет.

Географи

Ял Чӑваш Енӗн кӑнтӑр пайӗнче, Пӑла юханшывӗн сулахай ҫыранӗнче вырнаҫнӑ. Республика тӗп хулине, Шупашкара ҫитме 161 км, район центрне, Патӑрьел ялне ҫитме — 28 км, чи ҫывӑх чукун ҫул станцине ҫитме — 82 км.

Климачӗ вӑтам континенталлӑ, хӗлле сивӗ те юрлӑ, ҫулла ӑшӑ. Ял вӑрманлӑ ҫеҫенхир зонинче вырнаҫнӑ.

Историйӗ

Яла XVII ӗмӗрӗн пӗрремӗш ҫурринче никӗсленӗ. Историллӗ хутсенче ҫавӑн пекех Норусова-на-Буле тата Нурусова ятсемпе тӗл пулать.

XVII ӗмӗрте ял Ҫӗрпӳ тата Чӗмпӗр уесӗсене кӗнӗ. XVIII ӗмӗр вӗҫӗнчен пуҫласа — Арапуҫ вулӑсне кӗнӗ. 1835—1863 ҫулсенче ял Мурат удел приказӗн тытӑмӗнче пулнӑ, 1863 ҫултанпа 1920 ҫулччен вара — Пӑва уесӗн Мурат вулӑсне кӗнӗ.

1724 ҫулччен пурӑнакансем ясак тӳлекен хресченсен категорийӗнче пулнӑ, 1835 ҫулччен — патшалӑх хресченӗсен, 1863 ҫулччен вара — удел хресченӗсен категорийӗнче шутланнӑ. Тӗп ӗҫӗсем — ял хуҫалӑхӗ, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчесси тата ют ҫӗре кайса ӗҫлесси. XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ялта 8 промышленность заведенийӗ ӗҫленӗ.

1914 ҫултанпа ялта земство училищи ӗҫленӗ. 1931 ҫулта «Красная Чувашия» колхоз йӗркеленӗ.

Тӗрлӗ ҫулсенче ял Ҫӗрпӳ уесӗн Йӗпреҫ районне (1920—1921 ҫулсем), Патӑрьел уесӗн Мурат вулӑсне (1921—1927 ҫулсем), Йӗпреҫ районне (1927—1935 ҫулсем), Турхан районне (1935—1939 ҫулсем), Первомайски районне (1939—1959 ҫулсем) тата Патӑрьел районне (1959 ҫултанпа) кӗнӗ.

Халӑх йышӗ

Ҫулсем тӑрӑх ялти халӑх йышӗ:

• 1727 ҫул — 50 ҫын (арҫынсем);
• 1795 ҫул — 13 кил, 35 арҫын, 32 хӗрарӑм;
• 1869 ҫул — 140 арҫын, 150 хӗрарӑм;
• 1897 ҫул — 75 кил, 254 арҫын, 234 хӗрарӑм;
• 1926 ҫул — 134 кил, 375 арҫын, 382 хӗрарӑм;
• 1939 ҫул — 344 арҫын, 423 хӗрарӑм;
• 1979 ҫул — 227 арҫын, 291 хӗрарӑм;
• 2002 ҫул — 126 кил, 356 ҫын: 166 арҫын, 190 хӗрарӑм;
• 2010 ҫул — 100 пайӑр кил хуҫалӑхӗ, 277 ҫын: 127 арҫын, 150 хӗрарӑм.

Ялта чӑвашсем тата ирҫесем пурӑнаҫҫӗ.

Инфраструктура

Ялта фельдшер-акушер пункчӗ, клуб тата икӗ лавкка пур.

Паллӑ ҫынсем

• Артамонов Сергей Геннадьевич (1977 ҫ. ҫ.), патшалӑх ӗҫченӗ.
• Платонов Николай Александрович (1932—2010), вӗрентӳ ӗҫне йӗркелекен.
• Рогожин Алексей Владимирович (псевдонимӗ Лёша Рав) (1909—1944), сӑвӑҫ, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер.
• Урмаков Геннадий Николаевич (1955 ҫ.ҫ.), производство йӗркелекенӗ, вӑрманҫӑ, патшалӑх ӗҫченӗ, ял хуҫалӑх ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ.
• Юркин Пётр Фадеевич (1939—2014), патшалӑх ӗҫченӗ.