Чăвашла По-русски Esperanto English
 
 
Мулкачăн хăлхи вăрăм та хӳри кĕске.
(ваттисен сăмахĕ)
 

Реклама

Интернет чăвашла вĕрентет

    XXI ĕмĕр — информаципе компьютер технологийĕн самани. Пурнăç питĕ хăвăрт улшăнса пырать. Курмалли, илтмелли, пĕлмелли, шырамалли, тĕлĕнмелли — темĕн чухлех! Ан ӳркен кăна. Хальхи ача-пăчана компьютер вăййисем хăй ытамне илчĕç. Шкул та виртуаллă уçлăхпа çыхăнчĕ. Ачасем калаçура час-часах «Интернет», «сеть», «сайт» сăмахсемпе усă курма пуçларĕç. Вĕренекенсем çĕнĕ йышши технологие питĕ хăвăрт та çăмăллăн хăнăхса пыраççĕ. Çавна май учитель те пурнăçпă тан пыма , тимлет, вĕрентӳ ĕçне инноваци мелĕсемпе пуянлатать. Чăнах та, паянхи ачасемпе пĕр чĕлхе тупас тесен хамăрăн та компьютер ăс-лайĕсене, Интернетăн ăс-хакăл пурлăхне лайăх пĕлмелле.
    Республикăн вырăс чĕлхиллĕ шкулĕсенче вăй хуракан педагогсене çак ыйтусем канăç памаççĕ: хула ачисен чăваш чĕлхине вĕренес туртăмне мĕнле майпа вăйлатмалла, пултаруллисен пĕлӳлĕхри хастарлăхне епле ӳстермелле, вĕренӳре кая юлса пыракансемпе хăш меслетпе ĕçлемелле? Ку проблемăсене татса пама, ачасене чăваш чĕлхипе интереслентерсе яма эпĕ, чылай вĕрентекен пекех, йăлана кĕмен уроксемпе усă курма пуçларăм. Тĕслĕхрен, информатикăпа чăваш чĕлхи урокĕсене вăхăтăн-вăхăтăн пĕрлештерсе ирттеретĕп. Çакă вĕренӳ тухăçлăхне ӳстерме, предметсем хушшинчи çыхăнăва аталантарма май парать. Шкулти тĕп ĕç мелĕ — урок. Вăл мĕнле иртесси вĕренекенсен пĕлӳ шайĕнчен, кăмăл еккинчен, вĕрентӳ кăсăклăхĕнчен килет. Темăна ăнлантарнă чухне учебникри материалпа çеç усă курни çителĕксер. Ачасен тавра курăмне аталантарма, ăс-тăнне вăйлатма, пĕлӳ шайне ӳстерме компьютер чылай пулăшать. Сăмахран, кăтарту хатĕрĕсем вырăнне Power Point программăра хатĕрленĕ слайдсемпе усă курма пулать. Интернет кирлĕ материала кĕске вăхăтрах тупма, вăхăта перекетлеме май парать.
    Интернет уçлăхĕнче темиçе миллиард чухлĕ электронлă документ упранать. Ăна капашсар пысăк библиотекăпа е архивпа танлаштарни йăнăш мар-тăр. Çав пурлăхăн ытларах пайне кашни компьютерпа çыхăнтарма пулать. Çĕррĕн пуçĕ те, вĕçĕ те çук тенĕ халăхра. Çак сăмаха Интернет пирки те калама пулать.
    Тĕнче тетелĕнчи (WWW) информаци тытăмĕн никĕсĕ, тĕп элеменчĕ — веб-сайт, е урăхла каласан — сайт. Вăл пĕр-пĕр организацин е учрежденин, ушкăнăн е уйрăм çыннăн пулма пултарать. Интернетпа усă куракан кирек хăш çын та хăйĕн сайтне уçаять. Анчах хăшĕсем «сервер» тата «сайт» терминсене пăтраштараççĕ. Сайт пĕчĕкрех элемент шутланать, сервера вара темиçе пин сайт та кĕрет. Кашни сайтăн хăйĕн адресĕ пур. Сайтри тĕрлĕ страницăсен хăйсен те адресĕ пулма пултарать. Сайт адресне тата страница ятне ытларах чухне пĕчĕк сас паллипе çыраççĕ, анчах пысăкпа çырма та юрать. Документ адресĕнче вара кун пек ирĕклĕх каймасть, унта сас палли виçи те пĕлтерĕшлĕ.
    Çапла вара WWW — хăине майлă «страницăсен» пĕрлĕхĕ, ун йышне текст та, ӳкерчĕкпе сăн ӳкерчĕк те, сасăллă файлпа видео та кĕрет. Çав страницăсене «гипертекст» майĕпе çыхăнтарнă — пĕр çĕрти документран тепĕр çĕрти документ патне тӳрех куçма май пур.
    Чăваш интернечĕн историйĕ 1996 çулта Чăваш Республикин власть органĕсен официаллă порталне /cap.ru/ йĕркеленинчен пуçланчĕ. Кунта информаци, пĕтĕмĕшле илсен, вырăсла, çапах та хăш-пĕр страницăра чăваш халăхĕн пурнăçне тăван чĕлхепе сăнланине тупма пулать. Çак портал йĕркеленнĕ хыççăн Интернетра чăвашла-вырăсла е чăн чăвашла сайтсем те курăнма тытăнчĕç.
    Кун пек сайтсенчен чи курăмли — «Чăваш халăх сайчĕ» — http://chuvash.org. Ăна йĕркелекенĕ — Николай Плотников инженер-программист. Çак сайта кĕрсен Чăваш Республики, хули-районĕ, чылай ял тăрăхĕ çинчен информаци хăвăртах тупма пулать. Çакăнта паллă çынсемпе (çыравçăсемпе, художниксемпе, актерсемпе, ăсчахсемпе, кĕвĕçĕсемпе, тĕрлĕ ăстаçăсемпе), пултарулăх ушкăнĕсемпе паллашма май пур. Тăван халăхăн йăли-йĕркине те анлăн çутатса панă: чăваш туйĕ, уявĕсем (акатуй, питрав, çимĕк, çинçе, çăварни, сурхури) т. ыт. те. Тĕрĕ-эреш çинчен те çĕннине пĕлме пулать. «Тĕпел» пайра чăвашсен апат-çимĕçĕ çинчен ăнлантарнă. «Тĕн» пай та самай пысăк вырăн йышăнать. Кунта чăваш халăхĕн тĕн йăли-йĕрки, чӳкĕ-киремечĕ, ырри-хаярĕ çинчен каласа панă.
    Чăваш халăхĕн историйĕ пуянта кăткăс, уйрăмах — авалхи тапхарĕ. Ăçтан, хăш халăхран пуçланаççĕ чăвашсен «тымарĕсем»? Пире Атăлçи Пăлхарпа мĕн çыхăнтарать? Çак ыйтусен хуравне истори пайĕнче тупма пулать. «Чăваш чĕлхи» пай орфографин тĕп правилисемпе, тĕрле словарьпе, курăмлă тĕпчевсемпе паллаштарать. «Чăваш литератури» те пысăк вырăн йышăнать. Кунта сăвă-калав, роман-поэма, асаилӳ-пьеса вырнаçтарнă. Кулăш кĕтесĕнче шӳтсемпе анекдотсене те манса хăварман. «Чăваш эстради» пай тĕрлĕ юрăçсемпе тата пултаруллăх ушкăнĕсемпе паллаштарать. Çак http://music.chuvash.org е http://suvary.narod.ru адреспа кĕрсе чăвашла юрăсене компьютер çине «уçласа» илме пулать.
    Чăваш халăх сайчĕн вырăсла версийĕнче «Изучаем язык» пай пур. Унта Г.А. Дегтяревăн «Изучаем чувашский язык» кĕнекине тата ăна тĕпе хурса Чăвашрадио хатĕрленĕ аудиоуроксене вырнаçтарнă. Çавăнтах уйрăм çынсем (В. Бычков-Рефледжо, И. Алексеев-Игрук, Н. Плотников-Админ) хайлана сасă файлĕсемпе паллашатпăр. Çак тĕслĕхсемпе урокра тĕрлĕ тĕллевпе усă курма май пур: ачасене диктор хыççăн калаттарма, йăнăшсем туптарма тата ытти те.
    «Изучаем язык» пая çавăн пекех Л.П. Сергеевпа Е.Ф. Васильевăн «Вырăсла-чăвашла словарĕнчи интереслĕ тĕслĕхсене, Н.В. Бычковăн «Синоним как средство обогащения словаря» ятлă пулăшу хатĕрне кĕртнĕ. Кунта кăсăклине, урокра кирлине пайтах тупма пулать.
    Чăваш сайтĕнче «Электронлă сăмахсар» та пур — http://samahsar.chuvash.org. Унта 5 словарь вырнаçтарнă:
    1. М.И. Скворцов редакциленĕ пысăк калăпăшлă «Чăвашла-вырăсла словарь»(1985).
    2. М.Р. Федотовăн «Чăваш чĕлхин этимологи словарĕ» (2 том, 1996).
    3. Г.А. Дегтяревăн «Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ» (1 том, 2003).
    4. М.Р. Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» (1998).
    5. Н.В. Никольскин «Чăвашла-вырăсла словарĕ» (1919).
    Çак сăмахсарсем пулăшнипе кирлĕ сăмахăн пĕлтерĕшне е куçарăвĕпе пулăвне çийĕнчех тупма пулать (словарьсем кашнийĕнех ал айĕнче çук-çке-ха). Ачасене çак сайтпа усă курма, электронлă словарьсемпе ĕçлеме хăнăхтармалла. Ăсталăха алла илме тупăшу-ăмăрту мелĕ те вăйлă пулăшать.
    Тепĕр чăвашла сайт — http://yumah.ru — чăваш юмахĕсен, халапĕсен, ваттисен сăмахĕсен «килĕ». Юмахсен ячĕсене кунта алфавит йĕркипе вырнаçтарнă. Çак сайт халăх сăмахлăхĕн пĕр-пĕр урок валли кирлĕ тĕслĕхĕсене хăвăрт тупма пулăшать.
    Википеди — тĕрлĕ чĕлхеллĕ электронлă энциклопеди. Унăн чăвашла уйрăмĕ те пур: http://cv.wikipedia.org. Кунти информацb статйисен йышĕ 8 пине кармашать. Вĕсене терлĕ пайсене пĕрлештернĕ: «Çын, общество, философипе гуманитари ăслăлăхесем», «Культура, ӳнер, кану», «Çут çанталăк», «Техника», «Чăваш ен». Кашни хутшăнаканах кунта регистрациленсе хăйĕн блогне (веб-журналне) йĕркелеме пултарать, статйисене вырнаçтараять.
    Xăваш чĕлхи учителĕсене урока хатерленнĕ чух кирлĕ тепер сайт (терĕссипе, Чăваш халăх сайчĕн уйрăмĕ) — http://gallery.chuvash.org сăн галерейи. Кунта Чăваш Республикинчи ялсен, юхан шывсен, кӳлĕ-пĕвесен, уй-хирсен, çынсен сăн ӳкерчĕкĕсемпе паллашма пулать. Шупашкарпа çыхăннă ӳкерчĕксем 150 ытла. Çавăн пекех Тутарстанпа (103) Самар облаçне (8) сăнлакан ӳкерчексем те пур.
    Фотогалерейăри «Уявсем» пайра 826 элемент. Вĕсем Республика кунĕ йышши уявсене сăнлаççĕ. «Музейри» 377 элемент хамăр республика музейĕсенчи тĕрлĕ экспонатпа паллашма май парать. «Мероприятисем» ярăма 767 сăн кĕртнĕ, вăл Чăваш енте пулса иртекен ĕç-пуçа сăнлать. «Тĕрлĕрен» пайра 913 ӳкерчĕк упранать. Сайта хутшăнакансен альбомне те вырнаçтарнă. Унта вара 1308 сăн ӳкерчĕк вырăн тупнă.
    Çапла вара, Интернетри чăваш фотогалерейипе усă курса Power Point программăра тĕрлĕрен слайдсем йĕркелеме питĕ меллĕ. Вĕсем илемлĕ, ачасен шухăш-кăмăлĕпе килĕшӳллĕ, чуна çывăх ярăмсем тума май параççĕ. Çав слайдсем урока интереслĕрех, курăмлăрах, витĕмлĕрех тума пулăшаççĕ. Кашни класрах хамăр республикăпа, унăн çыннисемпе çыхăннă темăсем чылай. Ачасене ун-кун пирки каласа панипе пĕрлех сайтри тивĕçлĕ ӳкерчĕке кăтартса пыни мĕн тери аван пулмалла! Вĕренекен пĕрре илтет, тепре — курать. Çакă вара унăн ăс-тăнĕнче йĕр хăваратех. Халăх ахальтен каламан «Çĕр хут илтиччен пĕр хут курмалла» тесе. Аслăрах классенче вара сайт адресне вĕренекенсене хăйсене тĕллеттермелле. Вĕсем пĕр-пĕр темăпа кăсăкланса каяççĕ те презентаци хатĕрлеме те килĕшеççĕ. Ăна ачасем пĕрерĕн-икшерĕн е ушкăнпа пурнăçлама пултараççĕ. Компьютерпа ĕçлесси ачасен кăмăлне каять. Тата вĕсем хăйтĕллĕнлĕхе хăнăхса пыраççĕ, креативлă шухăшлавне аталантараççĕ. Темиçе урок иртсен пирĕн хайхи «пултарулăх ушкăнĕ» хăйĕн ĕçĕпе ытти вĕренекенсене паллаштарать. Теми интереслĕ те анлă пулсан ачасем конкурса хутшăнма е конференцире тухса калаçма пултараççĕ. Кун хыççăн вара вĕсен ĕçлес туртăмĕ тата пушшех ӳсет. Хальхи вăхăтра республикăра иртекен вĕренӳпе ăслăлăх мероприятийĕсенче презентаци форми йăлана кĕрет. Апла пулсан ачасен çакăн йышши мелпе усă курма хăнăхса пымаллах.
    Вĕренӳ институтĕнчи чăваш чĕлхипе литература кафедрин пуçлăхĕ Ю. Виноградов, Çĕрпӳ районĕнчи Михайловкăри шкул директорĕ В. Андреев тата chuvash.org пĕрлĕх ертӳçи Н. Плотников чăваш чĕлхипе литературине тата тăван ен культурине вĕрентекенсем валли Интертетелте ятарлă сайт йĕркелерĕç — http://pedkanash.chuvash.org. Унта кашни вĕрентекенех регистрациленсе хăйĕн статйине вырнаçтарма, шухăш-кăмăлне канашлура пĕлтерме пултарать. Кăçалхи ака уйăхĕнче И.Я. Яковлев çуралнăранпа 160 çул çитнине халалласа республикăра çак сайт урлă интернет-олимпиада та ирттерчĕç.
    Вĕрентекенсене кирлĕ тепĕр сайт — http://cv.wikibooks.org. Кунти тĕп страницăра чăваш чĕлхи урокĕсем пур. «Чăваш истори тата культури» пайра вара пирĕн халăхăн истори çул-йĕрне тата ăс-хакăлпа пурнăç культурине кăтартса панă.
    Урока хатĕрленнĕ чух Чăваш наци библиотекин электронлă библиотекипе те — www.lib.cap.ru — усă курма май пур. Кунта Чăваш халăх поэчĕ Г. Айхи тата А. Николаев космонавт çинчен компакт-дисксем пур. Çавăн пекех Ю. Сементерĕн, А. Кипечĕн тата ыттисен кĕнекисене тупма пулать.
    Компьютер технологийĕ вĕрентекене те, вĕренекене те чылай пулăшу парать, çавăн пекех сиенлĕ витĕмĕ те çук мар. Вăл уйрăмах çамрăк организмшăн сисĕмлĕ. Компьютер умĕнче нумай вăхăт хушши ларни сывлăха сăтăр тăвать: куç вăйне чакарать, çурăм шăммине ывăнтарать, психикăна хавшатать. Пире ачасем компьютер умне лексен ытларах тĕрлĕ асăх вăйăпа аппаланма юратни пăшăрхантарать. Ку вĕсен ăс-тăнне аталантарма питех пулăшмасть, ытларах сиен кӳрет.
    Вĕренекенсене компьютер умĕнче вăхăтпа тĕрĕс усă курса ĕçлеме хăнăхтармалла. Электронлă шутлав машини ачасен ăс-хакăлне пуянлатма, пĕлӳ шайне ӳстерме, тавра курăмне анлăлатма пулăштăр. Компьютерпа вырнаçуллă усă курни вĕренекенсен активлăхне, пĕлӳ илес туртăмне палăрмаллах пысăклатать. Ачасем вăл е ку темăпа ытларах интересленме пуçлаççĕ, пĕлĕве хăйсем тĕллĕн шырама тимлеççĕ. Вĕрентекенĕн вара тĕрĕс çул кăтартса пымалла.
    Хальхи саманара чăваш чĕлхине вĕрентнĕ чухне компьютер майĕсемпе, Интернет пулăшăвĕпе усă курманни пурнăçран юлнипе танах. Информаципе компьютер технологийĕ пире ӳсĕмлĕ ĕçлеме, пархатарлă тĕллевĕмĕре ăнăçлă пурнăçласа пыма пулăштăрччĕ.
    
Ирина Дегтярева

 
Категорисем: Пĕрлĕх
 
Статья каçми :: Пичет версиĕ

Admin тӳрлетнě, информацие 2010-06-07 20:13:32 вăхăтра улăштарнă. 3027 хут пăхнă.
Orphus

Пĕлтерӳ

Карас телефонĕсем хăвăрт, тирпейлĕ, шанчăклă юсатпăр. Хакĕсем пысăк мар.

Ноутбук е нетбук, планшет е фотоаппарат юрăхсăра тухсан та сире пулăшма пултаратпăр.

Ĕçлемен телефонсем, ноутбуксем тата ытти хатĕрсене юсав пайĕсем валли туянатпăр.

Эпир Ленин проспектĕнчи 51-мĕш çуртра вырнаçнă, транспортпа «Николаев урамне» çитмелле. Ыйтусем пулсан 48-77-21 номерпа хуравлама пултаратпăр.

Тĕплĕнрех

Радио (31.10.2014)

18:30
 
Пурнăç çынни (12+)
19:00
 
Новости (12+)
19:10
 
Тема дня (12+)
19:30
 
Присягая Родине (12+)
20:00
 
Хыпарсем (12+)
20:10
 
Каçхи микс (пр. эф) (12+)
21:00
 
Новости (12+)
21:10
 
Каçхи микс (пр. эф) (12+)
22:00
 
Хыпарсем (12+)
22:10
 
Каçхи микс – дискотека (12+)
23:00
 
Новости (12+)
23:05
 
Каçхи микс – дискотека (12+)

Шырав

 

Баннерсем

 
Сайт пирки | Пулăшу | Статистика
(c) 2005-2010 Chuvash.Org | Сайтри материалсене (ытти çăлкуçсенчен илнисемсĕр пуçне) CreativeCommons Attribution-ShareAlike 3.0 лицензипе килĕшӳллĕн усă курма пулать. Сайтпа çыхăннă ыйтусене кунта ярăр: p-code(a)mail.ru