Туҫи (выр. Тувси) — Чӑваш Республикинчи Ҫӗрпӳ районӗнчи ял. Туҫи ял тӑрӑхӗн администраци центрӗ.

Географийӗ

Ял Чӑваш Республикин ҫурҫӗр пайӗнче, Ҫавал шывӗн сулахай ҫыранӗнче вырнаҫнӑ. Шупашкар хулине — 37 км, район центрне — Ҫӗрпӳ хулине — 10 км, чи ҫывӑх чукун ҫул станцийӗ патне 17 км.

Историйӗ

Яла пӗрремӗш хут 1719 ҫулта асӑннӑ. Малтан икӗ уйрӑм ял пулнӑ — Пӗрремӗш Туҫи тата Иккӗмӗш Туҫи. 1917–1922 ҫулсенче вӗсене уйрӑм шутланӑ, каярахпа вӗсем пӗр пурӑнмалли вырӑна пӗрлешнӗ.

Пурӑнакансем — чӑвашсем. 1724 ҫулччен вӗсем ясак тӳлекенсем шутланнӑ, 1866 ҫулччен — патшалӑх хресченӗсем. Тӗп ӗҫӗсем ҫӗр ӗҫӗ, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетесси, ҫавӑн пекех кирпӗч пӗҫересси, тимӗрҫӗ ӗҫӗ пулнӑ. 1890 ҫулхи юпан 2-мӗшӗнче ялта грамота шкулӗ уҫӑлнӑ.

Коллективизаци вӑхӑтӗнче «Цивильстрой» колхоз йӗркеленнӗ. 2010 ҫул тӗлне кунта «И. Н. Ульянов астӑвӑмӗ» ЯХПК ӗҫленӗ.

Администраци енчен ял Ҫӗрпӳ уесӗн Сюрбеево тата Ҫӗрпӳ вулӑсӗсем шутне кӗнӗ (XVIII ӗмӗр — 1927). 1927 ҫултанпа — Ҫӗрпӳ районӗнче.

Халӑх йышӗ

2010 ҫулхи ҫырав даннӑйӗсем тӑрӑх, ялта 598 ҫын (283 арҫын, 315 хӗрарӑм) пурӑннӑ. 2012 ҫулхи даннӑйсем тӑрӑх — 599 ҫын. Пурӑнакансенчен ытларахӑшӗ — чӑвашсем (2002 ҫулхи ҫырав тӑрӑх 99 %).

Ҫулсем тӑрӑх халӑх йышӗ улшӑнни:

• 1719 (Пӗрремӗш Туҫи) — 60 кил, 246 арҫын;
• 1719 (Иккӗмӗш Туҫи) — 14 кил, 63 арҫын;
• 1897 (Пӗрремӗш Туҫи) — 600 ҫын;
• 1897 (Иккӗмӗш Туҫи) — 239 ҫын;
• 1926 (Пӗрремӗш Туҫи) — 149 кил, 728 ҫын;
• 1926 (Иккӗмӗш Туҫи) — 65 кил, 319 ҫын;
• 1939 (пӗрлешнӗ ял) — 1148 ҫын;
• 1979 — 596 ҫын;
• 2002 — 256 кил, 593 ҫын;
• 2010 — 225 харпӑр хуҫалӑх, 598 ҫын.

Паллӑ ҫынсем

• Кузьмина Зинаида Сергеевна (1924 ҫулта ҫуралнӑ) — ӗҫ ветеранӗ. Ӑна «1941–1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршыв Аслӑ вӑрҫинче хастар ӗҫленӗшӗн» медальпе тата юбилей наградисемпе чысланӑ.

Инфраструктура

2010 ҫул тӗлне ялта шкул, ача сачӗ, фельдшер пункчӗ, вулавӑш, клуб, ҫыхӑну тата Перекет банкӗн уйрӑмӗсем, спорт лапамӗ, виҫӗ лавкка ӗҫленӗ.

2026 ҫулта ялта 100 вырӑнлӑ ҫӗнӗ культура ҫуртне тума пуҫланӑ, ӑна 2027 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче хута яма палӑртнӑ.

Экономика

Экономика никӗсне ял хуҫалӑх производстви йышӑнать. 2010 ҫул тӗлне «И. Н. Ульянов астӑвӑмӗ» ЯХПК ӗҫленӗ. Ял ҫыннисем харпӑр хушма хуҫалӑх тытса пурӑнаҫҫӗ.