Палӑртма питӗ кӑмӑллӑ: республикӑри шкул ачисем чӑваш йӑли-йӗркипе ҫывӑхрах паллашаҫҫӗ.
Сӑмах – Сӗнтӗрвӑрри округӗнчи Кайри Шӗнерпуҫ ялӗнчи шӑпӑрлансем пирки. Вӗсем ҫуллахи каникула усӑллӑ ирттереҫҫӗ.
Ҫак кунсенче кӗмӗл волонтер Эльвира Николаева ялти ачасем валли ӑсталӑх класӗ йӗркеленӗ. Шӑпӑрлансем наци тумне тӑхӑнса курнӑ, чӑваш вӑййисене вылянӑ. Кунсӑр пуҫне вӑйӑ картине тӑрса чӑваш юррисене юрланӑ.
Чӑваш ачисене чӑваш йӑли-йӗркипе паллаштарни питӗ аван. Ку – питӗ лайӑх тӗслӗх. Ыттисем те Сӗнтӗрвӑрри округӗнчи Кайри Шӗнерпуҫ ялӗнче пурӑнакансенчен тӗслӗх илсен тем пекехчӗ.
Чӑваш Енре «Сик! Тух!» этноуяв иртни пирки эпир унччен пӗлтернӗччӗ. Чи кӑмӑлли — ку мероприятие пӗр хут ирттернипех лӑпланманни.
Чӑваш культурипе ачасене тата ҫамрӑксене паллаштарас тӗллевпе шухӑшласа кӑларнӑ проекта уйӑхӗпех пурнӑҫа кӗртӗҫ. Вӑл ҫӗртме уйӑхӗн 1-мӗшӗнче пуҫланнӑ та утӑ уйӑхӗн 30-мӗшӗчченех пырӗ.
Тӑван халӑхӑмӑрӑн культурипе ачасемпе яш-кӗрӗме тата хӗр-упраҫа вӑйӑ тата ташӑ урлӑ паллаштарасшӑн. Проекта клубсемпе культура ҫурчӗсенче пурнӑҫа кӗртӗҫ. Тӗп мероприяти вара утӑ уйӑхӗн 17-мӗшӗнче, Фольклорӑн пӗрлехи кунӗнче, иртӗ. Ун чухне «Сик! Тух!» ятпа этновӑйӑ йӗркелеме палӑртса хунӑ.
Муркаш районӗнче регионсен хушшинчи «Сурӑм ҫӑлтӑрӗсем» фестиваль иртнӗ. Мероприяти ҫу уйӑхӗн 21-мӗшӗнче пулнӑ. Фестивале Йӳҫкасси таврашӗнчи «Хуртан вар» вӑрман уҫланкинче пуҫтарӑннӑ. Вӑл кӑҫалхипе виҫҫӗмӗш хут иртнӗ. Анчах регионсен хушшинче ӑна кӑҫал пуҫласа йӗркеленӗ.
Унччен асӑннӑ уҫланкӑра Акатуя пуҫтарӑннӑ. Вӑл вӑхӑтра вырӑнти «Ударник» хуҫалӑха Платон Давыдов ертсе пынӑ. Халӗ унӑн ывӑлӗн, Александр Давыдовӑн (вӑл Депутатсен пухӑвӗн председателӗ) пуҫарӑвӗпе халӑх пултарулӑхӗн фестивальне ирттерме пуҫлас тенӗ.
Александр Платонович каланӑ тӑрӑх, ку тӑрӑхра унӑн, унӑн ашшӗ-амӑшӗн тата Йӳҫкасси тӑрӑхӗнче пурӑнакансен ачалӑхӗ иртнӗ. Апла пулсан ырӑ йӑла-йӗркене тытса пымалла. Вӑл иртнине хальхипе пӗрлештерекен кӗпер пулмалла.
Шупашкарти юханшыв порчӗ ҫывӑхӗнчӗ ҫӗнӗ ҫӗнӗ скульптурӑпа арт-объект вырнаҫтарнӑ. Унта «Тухья» скульптура пур тата «Хӑйӑрлӑ карап» арт-объект хатӗрленӗ.
Арт-объекта уҫакансем хӑйӑрлӑ карап ачасене кӑҫӑклантарасса шанаҫҫӗ. Унта вӗсем выляма пултарӗҫ. Тухья патӗнче вара сӑн ӳкерӗнме пулать.
Асӑннӑ скульптурӑпа арт-объект Шупашкар юханшывӗн порчӗ тӗлӗнче вырнаҫнине кура пирӗн республикӑна Атӑл тӑрӑх караппа курма килекенсем вӗсене асӑрхамасӑр иртсе каяймӗҫ.
Шупашкарта илемлӗ ытти вырӑн та нумай. Хӗрлӗ тӳремри Раҫҫейӗн тӗрленӗ карттин музейӗ мӗне тӑрать.
Чӑваш чӗлхи кунне Красноярск хулинче пурӑнакан йӑхташӑмӑрсем те уявланӑ. Ку хыпара эпир Красноармейкинчи Виталий Михайлов чӑваш хастарӗ халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинчен хыпарланӑ тӑрӑх пӗлтӗмӗр.
Уява ҫурҫӗрти ентешӗмӗрсем ака уйӑхӗн 25-мӗшӗнче пуҫтарӑннӑ. Ҫав кун савӑнӑҫлӑ концерт кӑтартнӑ, унтан вара пурте пӗрле пулса ҫурхи вӑйӑ картине тухнӑ. Вырӑнти чӑваш наци культурин автономине Геннадий Храмов ертсе пырать.
Уява Чӑваш Республикин Красноармейски (Трак) салинче пурӑнакан Зинаидӑпа Виталий Михайловсен Анфиса ятлӑ вӑтам хӗрӗ ертсе пынӑ.
Сӑмах май каласан, ҫак йӗркесен авторӗ Анфиса епле ертсе пынине ӳркенмесӗрех итлесе те пӑхрӗ (видеона Виталий Михайлов страницинче вырнаҫтарнӑ). Чӑваш пикин таса та илемлӗ калаҫӑвне, уҫӑ та янӑравлӑ сассине итлеме питех те кӑмӑллӑ.
Саам лексики вырӑнти халӑхӑн йӑлана кӗнӗ ӗҫӗсемпе — пӑлан ӗрчетессипе тата пулӑ тытассипе — тачӑ ҫыхӑннӑ. Чӗрчунсен йӗрне шыраса тупма тата вӗсем хӑйсене мӗнле тытассине малтанах пӗлме ҫанталӑка тишкерни май парать. Америка ҫыннин виҫӗ сӗнӳпе ӑнлантармаллине саам пӗр кӗске те ӑнланмалла сӑмахпа каласа парӗ. Анчах климат улшӑннине пула пӗтӗмпех улшӑнма пултарать. Саамсем ҫӗршер ҫул хушши усӑ курнӑ терминсем ҫухалса пыраҫҫӗ.
Тӗслӗхрен, тусенче нумай вӑхӑт юр ҫунине пӗлтерекен jassa сӑмахпа халӗ питӗ сайра усӑ кураҫҫӗ. Хӗлле юр ирӗлнине пӗлтерекен sievlladat е suttádat йышши сӑмахсемпе вара час-часах усӑ курма пуҫланӑ.
Ҫулталӑк вӑхӑчӗсен шучӗ те калаҫура сахалланса пырать. 20 ҫул каялла Лапландин ҫурҫӗр пайӗнче ҫулталӑка 8 тапхӑра пайланӑ пулсан хальхи вӑхӑтра ҫуркуннепе ҫулла хушшинчи уйрӑм тапхӑр ку регионта кашни ҫулах палӑрмасть, ӑна пӗлтерекен сӑмахпа та усӑ курманнипе пӗрех.
Ҫавӑн пекех пӑлан ӗрчетекенсем юр ҫинчи чӗрчунсен йӗрӗсене вуламалли хӑнӑхӑва ҫухатасран хӑраҫҫӗ. Вӗсем тӑрӑх чӗрчун аҫа е ама пулнине, ӗмӗрне, ҫавӑн пекех вӑл хӑранине тата кӗтӳрен юлнине е юлманнине пӗлеҫҫӗ.
Республикӑн халӑх пултарулӑх центрӗнче пир тӗртессипе семинар-практикум иртнӗ.
«Йӑлана кӗнӗ халӑх промыслине аталантарма пӑрахсан эпир хамӑрӑн ӑс-тӑнлӑ несӗлӗмӗрсемпе ҫыхӑнӑва ҫухататпӑр», – тесе шухӑшлать пир тӗртекен ӑста, Красноармейски тӑрӑхӗнчи Светлана Мефодьева.
Хӗрарӑм хӑйӗн мӑшӑрӗпе Валерий Геннадьевичпа пӗр шухӑшлӑ пулса пир тӗртес ӑсталӑха чӗртсе тӑратас тенӗ. Хӑйсем тӑрӑшнипех ҫырлахасшӑн мар вӗсем – хӑйсем мӗн пӗлнине ыттисене те вӗрентесшӗн, пир тӗртес ӑсталӑха халӑхра сарасшӑн.
Республикӑн халӑх пултарулӑх центрӗнче пир тӗртессипе семинар-практикума пухӑннисем вӗрентекенсем каланине, вӗрентнине кӑсӑкланса ӑша хывнӑ май пир тӗртес ӑсталӑха алла илессипе хавхаланса-ҫунатланса кайнӑ.
Нарӑс уйӑхӗн 26-мӗшӗнче Иркутскри Мӑшӑрлану керменӗнче 80 мӑшӑр ҫемье ҫавӑрнӑ. Вӗсенчен пӗрисем – Жигаловӑри София Бузикова тата Денис Шевченко. Каччӑпа хӗр Мӑшӑрлану керменне чӑваш наци тумӗпе килнӗ.
Иркутскри Мӑшӑрлану керменӗнче чӑваш туйӗ мӗнле иртнине кӑтартнӑ. Каччӑпа хӗрӗн ашшӗ-амӑшӗ ятарласа Жигаловӑран килнӗ. Хӗрӗн амӑшӗ Лилия Бабокина каланӑ тӑрӑх, ҫамрӑксем пӗрлешме шутласан туя мӗнле тӑвасси пирки иккӗленӳ пулман – чӑваш наци тумӗпе кӑна. Мӑшӑрлану керменне тӑванӗсем те чӑваш тумӗпе килнӗ.
Официаллӑ пай хыҫҫӑн чӑваш туйӗнчи йӑла-йӗркене кӑтартнӑ. «Чӑвашсен туй йӑли-йӗрки 2 уйӑх тӑсӑлать. Эпир паян ҫак илемлӗ йӑлан пӗр пайне кӑна туса кӑтартӑмӑр», — тенӗ ун чухне Иркутскри «Юлташ» чӑваш наци культура центрӗн председателӗ Вероника Тимофеева.
Патӑрьел тӑрӑхӗнчи Ыхраҫырми шкулӗнче вӗренекен Чӑваш Ишек ачисем Сурхурире Ҫветке чупнӑ.
«Тантӑш» хаҫатра хыпаралнӑ тӑрӑх, асӑннӑ тӑрӑхра пурӑнакансем авалхи йӑла-йӗркене питӗ ҫирӗп пӑхӑнаҫҫӗ. Кукамӑшӗ-асламӑшӗнчен, ашшӗ-амӑшӗнчен ачасем тӑрса юлманни, ламран лама пыракан уявсене ӑша хывни савӑнтарать те, тӗлӗнтерет те. Сурхурире ҫеҫ мар, Мӑнкунра та, Ҫӑварнире те кашни ҫулах хастар вӗсем. Ку эрнере шкулта ку уява ирттернӗ. Ӑна чӑваш чӗлхи вӗрентекенӗ Светлана Кулакова йӗркеленӗ.
Вӗренекенсем шкула икерчӗ, йӑва, кукӑль-пӳремеч пӗҫерсе кайнӑ. «Юрласа-ташласа савӑннӑ хыҫҫӑн урама тухса тӑвайккинчен ҫунапа ярӑннӑ, спорт лапамӗнче кӑвайт чӗртсе, чир-чӗр кайтӑр тесе Ҫӑварни карчӑкне ҫунтарнӑ», — пӗлтернӗ «Хыпар» издательство ҫурчӗн «Контактри» пабликӗнче.
Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ «Чувашское народное творчество» (чӑв. Чӑваш халӑх пултарулӑхӗ) ярӑмпа «Свадебные песни средненизовых чувашей» ятлӑ пиллӗкмӗш том кун ҫути кӑтартни пирки пӗлтерет. Ӑна икӗ чӗлхепе — вырӑсла тата чӑвашла — хатӗрленӗ.
Кӗнекене пухса хатӗрлекенни, умсӑмахпа комментарисен авторӗ ‒ философи наукисен кандидачӗ, институтӑн филологи енӗпе ӗҫлекен ӑслӑлӑх ӗҫченӗ Ольга Михайлова. Фольклор тексчӗсене те чӑвашларан вырӑсла вӑл хӑех куҫарнӑ.
Кӗнекене туй пуҫ юррисем, хӑйматлӑх юррисем, хӑйматлӑх арӑмӗн юррисем, мӑн кӗрӳ такмакӗ, каччӑ енчи туй арӑмӗсен юррисем, туй ачисен юррисем, хӗр йӗрри, хӗр ҫум юррисем, хӗр енчи туй арӑмӗсен юррисем, ҫӗнӗ хӑта юррисем кӗнӗ.
+20.8 °C