Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тĕксĕм, çăмăрлă кĕр. Николай Иванăч аптраса çитнĕ паян. Тавар илме пыракансем пурте сунчăк сутма ыйтаççĕ.

Колхозниксем пуян пурнăçа куçрĕç те сунчăк илесшĕн ĕнтĕ, — шутлать Николай Иванăч. — Çанталăкĕ те йĕпе сăмсалăланса карĕ, çапах та хальхи пек сунчăк нумай кайнă кунсем пулманччĕ. Мĕне пĕлтерет-ха ку?

Тавар илекенни кĕрет.

— Сунчăксем пур-и сан, Николай Иванăч? Тăваттă кирлĕччĕ.

— Тăваттăпа мĕн тăван? Мĕн чухлĕ илмерĕç пуль паян, пурĕште пĕрер штук, е пĕрер мăшăр ыйтаççĕ, тăваттă труках илекенни пулмарĕ.

— Мĕн тăвăн ĕнтĕ, — тенĕ тавар илекенни. — Ачи ман тăваттă-çке. Учитель сунчăксăр çӳреме хушман.

— Ачасем шкула çӳренĕ чухне йĕпенсе пăсăласран хăрать эппин, вăл.

— Унпах та мар пулĕ тетĕп. Шкулта, вĕрентнĕ вăхăтра, сунчăк кирлĕ теççĕ.

— Мĕн тума кирлĕ вара вĕрентнĕ вăхăтра сунчăк?

— Эпĕ пĕлетĕп-и, ачасем сунчăксăр пынă та каялла янă.

— Тĕлĕнмелле, — тенĕ Николай Иванăч пынă çынна тăват сунчăк тыттарса, — илсе кай та, анчах ыттисем валли юлмарĕ. Урăх çук. Çулталăк тăршшинче те паянхи пек сунчăк сутман.

Татах тавар илме тепĕр çын кĕрет.

Малалла

Хĕпĕрте: пур-пĕрех пĕрехет вут-хĕмне

Хĕвĕме хевтине хĕвекен чун-чĕре!..

Хĕтĕхле, хивререх хĕнеме хĕтĕхле:

Хĕнлĕхре хĕрнĕрен эп тата хитререх

Сан шутпа.

Хĕсчĕрех: хирĕнсе тухакан хĕвеле

Хĕрхенмен пĕлĕтсем пĕветес пиркепе

Хирĕçӳ хирĕнче хĕвĕшеç — хĕçпеле:

Хĕлхемсем пĕрехеç... Çĕнтеретĕп эпех

Сан шутпа.

Хĕн-асап хĕррипе хĕрупраç тĕррипе

Хĕреслерĕм пайтах хăтăлса херĕпрен.

Хĕлĕхсем ирĕлсе хурçăлла хĕрнипе

Хӳхĕмрех. Хама мар çав, сана кирлĕрен.

Ман шутпа.

Икĕ шăнкăрч килсе ларчĕç

Пирĕн пӳрт çине.

Савăнса çеç юрра ячĕç,

Сапрĕç çунатне,

Йышăнаççĕ, вырнаçаççĕ

Çĕнĕ йăвана.

Шăхăраççĕ, йыхăраççĕ

Урама мана.

Юрласа-ши кăтартасшăн

Аякри çинчен?

Тен, пире салам каласшăн

Кăнтăр çĕрĕнчен?

Çумăр, çумăр,

Ăшă çумăр!

Ăш тумламлăскер,

Килех!

Çуртсем çумĕн

Эпир пурте

Халь васкатпăр

Килелле.

Çумăр, çумăр,

Ăшă çумăр!

Шӳтеретĕн

Чĕресрен.

Йĕпенет пулин те

Тумăм —

Чупса тухрăм

Хӳтлĕхрен.

Эпĕ, шурă-шурă сĕт,

Шур аппасем сунăран,

Шур алăпа сунăран;

Эпĕ, шурă-шурă сĕт,

Хура ĕне çиллинче,

Хĕрлĕ ĕне çиллинче,

Ула ĕне çиллинче,

Сусан — аппа витринче,

Ырă çынсен чĕринче.

Эпĕ, шурă-шурă сĕт,

Мана савман çын та çук.

Эп пулмасан пурнăç çук.

Ачасем мана çиеççĕ

Ашшĕ-амăш килĕнче.

Çиеççĕ те ӳсеççĕ,

Çирĕп пулар тееççĕ.

Яшсем мана çиеççĕ

Ылтăн ыраш пуссинче

Хĕрӳ-хĕрӳ ĕçсенче.

Паттăр пулар, тееççĕ,

Маттур пулар тееççĕ

Аслă Совет çĕрĕнче.

Шур сĕт çисе ӳснипе,

Сарă хăйма ĕçнипе

Сатур салтак пулаççĕ,

Маттур яшсем пулаççĕ,

Тăшмансене таптаççĕ,

Пуçĕсене татаççĕ.

Ылтăн орден çакаççĕ,

Ытарайми пулаççĕ..

Шур сĕт çисе ӳснипе,

Хăйма çисе ӳснипе

Хĕрсем хитре пулаççĕ,

Хĕрлĕ питлĕ пулаççĕ.

Хĕрлĕ тутăр çыхаççĕ,

Улахсене тухаççĕ.

Каччисене кураççĕ,

Вăтаннă пек тăраççĕ.

Пĕр-ик сăмах каласан,

Пĕр-пĕринпе паллашсан

Алран алла тытаççĕ,

Малалла

Вăрçă вăхăтĕнче эпĕ хаçат корреспонденчĕ пулса ĕçлеттĕм. Çавăнпа та час-часах пĕр вырăнтан тепĕр вырăна куçса çӳреме тиветчĕ. Фронт çулĕсем тăрăх çӳренĕ май, тĕрлĕ çынсемпе курнăçма тĕл килетчĕ.

Тăшмана Ригăран хирсе кăларнă кун манăн самолётпа Мускава каймалла пулчĕ. Вăрçăччен çирĕм тăватшар пассажир лартса çӳрекен сывлăш карапĕ халь фронт валли кирлĕ япаласем турттарса тăрать. Çавăнпа та ĕлĕкхи креслăсене пурне те самолёт ăшĕнчен кăларса пăрахнă. Халĕ унта автомашина та кĕрсе тăма пултарать, бензин тултарнă пысăк пичкесем лартмалăх та вырăн пур, патрон ещĕкĕсем те; апат-çимĕç миххисем те хума пулать. Самолёт аэродромран çĕкленнĕ самантра эпĕ экипаж кабинипе юнашар лартнă икĕ пичке çине шинеле сартăм та тăсăлса выртрăм. Юлашки икĕ талăк хушшинче çывăрма тĕл килмен пирки, Ригăран Мускава çитиччен кăштах тĕлĕрсе илес, терĕм. Мана кура самолётри ытти офицерсем те ăçта кирлĕ унта хутланса выртрĕç. Сывлăш çулĕ çине ӳкнĕ хăватлă карап моторĕсем вĕçĕмсĕр пĕр тикĕс кĕрлесе пыни мана хăвăртах çывратса ячĕ. Нумай çывăрнă-и, сахал-и — мана борттехник вăратрĕ:

— Сире командир чĕнет.

Малалла

Шурăмпуç çунатне сар хĕвел чуптусан,

Тĕнчене çутатса çĕнĕ кун çуралать.

Сывлăмпа çăвăнать тин вăраннă вăрман,

Куккусен сассине итлесе хумханать.

Сар хĕвел ту тăрне хăпарсан ир-ирех,

Варсенчи сулхăнран кĕмĕл сасă килет.

Кĕмĕл тенкĕллĕ хĕр чупнă евĕр хитре

Çăлкуçсем калаçса васкани илтĕнет.

Сар хĕвел хăй сăнне шыв çине пăрахсан,

Хумханаç юрăпа вăранса уй-хирсем.

Уйăрлассăм килмест нихăçан, нихăçан,

Сирĕнтен, чуншăн çывăх юратнă сăнсем!

Утма çулпа утма лайăх,

Утмăл çулччен пурăнма лайăх,

Утмăл çула çитиччен,

Сухал çĕре çитиччен,

Утмăл çулпа утрăмăр,

Утмăл çĕрте пултăмăр;

Улăп пекех юлтăмăр.

Курманнине — куртăмăр,

Çырманнине — çыртăмăр.

Утмăл çула çитсен те,

Сассăм кăштах çĕтсен те,

Утаймиех пулмарăм,

Ула утран юлмарăм.

Утмăл çултан иртсессĕн,

Çитмĕл çула çитсессĕн,

Сисĕнтерме пуçларĕç,

Сивĕнтерме пуçларĕ,

Ай, апла мар, капла мар,

Суя суйма аван мар,

Çакă ырă пурнăçпа,

Пурнăçпа мар — канăçпа,

Çĕршыв панă хăватпа,

Ялйыш панă ыр ятпа,

Парти панă телейпе,

Хамăр йышпа эртелпе,

Çитмĕл çула çитсен те,

Сассăм-кĕррĕм çĕтсен те,

Çитмен çĕре çитĕпĕр,

Кĕтмеллине — кĕтĕпĕр.

Çамрăксемпе пĕрлешсе,

Ял-йышсемпе пĕрлешсе,

Йăл-ял кулса утăпăр,

Çутмаллине çутăпăр,

Улма-çырла лартăпăр.

Сарă улма çитĕнсен,

Сарă хĕрсем пуçтарĕç;

Хĕрле улма çитĕнсен,

Хĕре-хĕре пуçтарĕç;

Хăмла çырли хĕрелсен,

Малалла

Шемшер ăçта, тиеççĕ,

Шемшер Йăш-шыв хĕрринче.

Йăш шыв ăçта, тиеççĕ,

Йăш шыв чăваш çĕрĕнче.

Чăваш ăçта, тиеççĕ,

Чăваш Раççей çĕрĕнче,

Раççей ăçта, тиеççĕ,

Раççей Совет çĕрĕнче.

Антун ăçта, тиеççĕ,

Антун Шемшер ялĕнче,

Антун лармасть килĕнче:

Çуркуннепе çухалать,

Уйра суха сухалать.

Çу кунĕсем çитсессĕн,

Ухлĕм ути ӳссессĕн,

Утă çулать улăхра,

Чапа тухать халăхра.

Пирĕн чăваш хушшинче,

Шемшер ялĕ хушшинче,

Антун туман ĕç те çук,

Ăна пĕлмен çын та çук,

Кĕркуннесем килсессĕн,

Антун ятне илтсессĕн,

Авăн çапать, тиеççĕ,

Аван тăрать, тиеççĕ,

Авлантарать, тиеççĕ,

Çĕн кин кĕртет, тиеççĕ.

Антун ывăл — сар ывăл,

Сар ывăл та — пĕр ывăл,

Антун кинĕ — сарă кин,

Сарă кин те — сапăр кин.

Антун туйĕ — вăйлă туй,

Вăйлă туй та — чаплă туй,

Вăйлă туйра ташлама

Вăйлă çынсем кирлĕ ăна.

Чаплă туйра юрлама

Юрă ăстисем кирлĕ ăна.

Вăйлă çынсем пулмашкăн

Малалла

Эп хамшăн пач хыпмастăп,

Эп курнă пурăнса.

Мăнук пирки шутлатăп,

Шăпишĕн хăраса.

Ытла вылять-çке шанăç,

Таканари шыв пек,

Ăçта эс чунри канăç,

Ăçта ăшри тӳлек?

Хытах хĕссе çитерчĕ

Йĕркелĕх арканни.

Мĕскер ăна пĕтерчĕ,

Ăçта эп вăй хуни?

Шăвать халь пурнăç тирĕс,

Сывах-ши ун таппи?

Мĕне пула-ши тикĕс

Кусмасть- ун урапи?

Кĕсменсĕр кимĕ евĕр

Туятăп эп хама,

Ăçта илсе çитерĕ

Çак ахăр самана?

24.02.24