Хапăлласа кĕтсе илетпĕр

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

 

Кĕнекесем

Кĕтмен венчетЯл калавĕШăплăхри аслатиКĕмĕл кĕперАкăшсем таврăнаççĕЫтла та хитреччĕ ун чух çуркуннеХурапа шурă

«Шаккать юлташӑн чӑвашла машинĕ...»


Шаккать юлташăн чăвашла машинĕ...

Ансат ĕçлетпĕр ку чухне, ансат.

Аса килет мăнтарăн Кĕçтенттинĕ,

Аса килет те чĕрене касать,

 

Вăл йывăçран машин туса хăтланнă,—

Пĕччен алçырăвне камах пĕлет?

Пичетлĕ сăмаха епле сăхланнă

Пĕр кĕнеке те кăларман поэт!

 

Чернил тени те уншăн пулнă «чудă»:

Çырать те хуратать, каллех çырать...

Хура тĕс витĕр вăл курасшăн çутă,

Чĕлхемĕр вилĕмсĕрлĕхне шырать.

 

Сас паллисем чăваш хĕр куçĕ евĕр

Шăрçаланаççĕ шурă хут çинче...

Шаккатпăр, кĕнекен те пичетлетпĕр,

«Нарспи» çапах та çăлтăр пек инçе.

«Эп хамӑр Атăл хĕрринче вилесшĕн...»


Эп хамăр Атăл хĕрринче вилесшĕн.

Пĕлме хал çук: таçта тĕл пулĕ лешĕ?

Ун чух манпа пĕрле туссем пулсассăн,

Эп вĕсене çапла тума хушасшăн:

 

Куç хупăнсан, шух юнăм сивĕнсессĕн,

Чи канлĕ юпăнчă эп витĕнсессĕн,

Кăкăрăмран ман чĕрене кăларăр,

Çуратнă халăха тавăрса парăр.

 

Ăна вăл Шупашкар сăртне пытарĕ

Е урăхла тирпейлеме пултарĕ —

Хăй ирĕкĕ, хăй кăмăлĕ: эп — унăн,

Мĕскер тума пултарнине эп тунă.

Кантăкран шаккать саркайăк


Юля, сĕтел хушшинче кĕнеке вуласа лараканскер, шарт! сикрĕ: такам чӳречерен шак! шак! туни илтĕнчĕ. Сасси кухньăран илтĕнет, пахча енчен. Хĕр васкаса унталла утрĕ. Вăл алăка уçрĕ те тĕлĕнсех кайрĕ: кантăкран саркайăк шаккать. Юля çывăхарах пычĕ. Лешĕ, çынна асăрхасан, пăлханса хăвăрт çунаттисене сарчĕ те вĕçсе кайрĕ.

Хĕр ешĕл симĕс çулçă тăхăннă пахчана тухрĕ. Акă вăл, янкăр сарă хĕвел пек, ялтăркка кайăк, çӳллĕ улмуççи çинче ларать. «Мĕн каласшăн пултăн-ха эсĕ пире паян?» — шухăшларĕ Юля, юмахри пек илемпе киленсе.

Тепĕр эрнере каллех килсе шаккарĕ кантăкран ылтăн кайăк. Пике вара ашшĕшĕн, инçете ĕçлеме тухса кайнăскершĕн, пăшăрханма пуçларĕ: «Ырра мар пуль ку», — терĕ.

Татах тепре килсе шакканă хыççăн, Юля чăтаймарĕ, шкулти биологи учителĕпе канашлама шутларĕ. Владимир Петрович пĕртте тĕлĕнмерĕ çак мыскараран. «Кайăксем тĕкĕр е кантăк çине пăхсан, хăйсене палламаççĕ . Умри сăна вĕсем ют тесе шутлаççĕ, час-часах унпа тытăçма пуçлаççĕ. Сан саркайăк та хăйĕн тăшманĕпе вăй виçеп, тенĕ ĕнтĕ », — ăнлантарчĕ вĕрентекен. Хĕр çакăн хыççăн лăпланчĕ, киле хавас кăмăлпа утрĕ.

Малалла

Сахăр катăкĕ


Çĕнĕ çул уявĕ шавлăн иртсе кайрĕ. Çичĕ çулхи Вирук валли вăл мĕн чухлĕ пылак парне илсе килчĕ! Малтан садикра елка пулчĕ, унта Хĕл Мучи ачасене канихвет-шăккалат нумай валеçрĕ. Вируксен килне тăванĕсем, кӳршисем нумайăн пычĕç — пурте тутлисемпе. Амăшĕн ĕçĕнчен те, ашшĕн ĕçĕнчен те хĕрача валли канихвет курупкисем парса янă. Амăшĕ хăй те хĕрĕ валли лавккаран пылаккине туянса килчĕ. Ашшĕ вара хулана кайнăччĕ — вăл та пушă алăпа таврăнмарĕ. Халĕ Вирукăн пылакки — çисе пĕтерейми!

Хĕрача юлашки вăхăтра яшкапа пăтă çиме те пăрахрĕ. Амăшĕ ӳкĕтлени те усăсăр.

— Çиес килмест ман! — тет вăл ăна хирĕç.

— Çиес килмест теме юрамасть. Тăрантăм тесе каламалла, хĕрĕм. Пĕлетĕп, эсĕ канихвет çисе тăраннă. Анчах канихвете пĕр вĕçĕмсĕр çимелле мар, вăл çиес килнине пĕтерет, вар-хырăм ĕçне пăсать. Кашни кун яшка та, пăтă та çимелле. Вĕсемсĕр лайăх ӳсейместĕн, пысăк пулаймастăн, — ăнлантарать хĕрачана амăшĕ.

Вирука вара — пурпĕрех! Ун пылакки нумай, вăл ăна юратать, ялан шăккалат та канихвет чăмлать. Пылак-çке, тутлă-çке! Хĕрача килте пылак çиме ытла нумайланса кайнипе вĕсене суйлама та тытăнчĕ ĕнтĕ, вĕсенчен хăшĕ-пĕри «тутлă мар» пулма тытăнчĕç.

Малалла

Шураҫка


Петĕр пичче — пĕччен арçын. Вăл кивĕрех пӳртре пурăнать, анчах ун патне ял-йыш яланах пырса çӳрет. Ырă кăмăллă çын вăл. Алли те ылтăн, платник-столяр ĕçне лайăх пĕлет. Вăл çынсем валли сухапуç, тачка-урапа, пуртă-пăчкă, кĕреçе-сенĕк, сава-пăра хăй аллипе туса хатĕрлесе хунă. Хуть кам ыйтма пырсан та парса ярать вăл япалисене. Вĕсем валли ятарласа туса хунă-çке! «Усă курччăр, ĕçлеччĕр. Хавшанă сывлăхпа халь тем туса пулăшаймастăп ĕнтĕ вĕсене. Ман уссăм çавă пултăр кӳршĕ-аршăшăн, ял-йышшăн», — тет вăл ăшă кăмăлпа.

Сывлăхĕ, чăнах та, Петĕр пиччен аванах мар. Вăл Аслă вăрçă вучĕ урлă тухнă, унта сапер пулнă. Урăхла каласан — малтан пире тапăнса килекен фашистсен çулне минăсем лартса пӳлнĕ, каярах вара тăшмансем лартса хăварнă минăсене тупса сиенсĕрлетнĕ, хамăр салтаксем валли малалла çул уçнă. Ун çумĕнче яланах шанчăклă тусĕ — Казбек ятлă йытă — çӳренĕ. Мĕн чухлĕ мина тупман вĕсем иккĕшĕ, мĕн чухлĕ хамăр салтаксен пурнăçне çăлса хăварман! Вăрçă пĕтес умĕн вара, Берлина çитеспе, вĕсен ротине тăшмансем тупăсемпе пеме тытăнаççĕ. Çак çапăçура снаряд çывăха ӳксе çурăлнипе Петĕр вăйлă аманать, тăнне çухатать. Тăна кĕрсен вара вăл хăрушă хыпар илтет: ун йытти вилнĕ! Çапла вăл тăватă ураллă çывăх тусне çухатать. Çакă аманнă салтака хăй суранĕсенчен те ытларах ыраттарчĕ. Виçĕ уйăх сипленчĕ вăл госпитальте, çапах ура çине тăчĕ.

Малалла

Иосиф Дмитриев тупăкĕ çине


За каплю крови, общую с народом,

И малый труд в заслугу мне сочти!

Н.Некрасов. Умру я скоро.

 

Сывпул, тăван çĕршывăм.

Тăван çĕршыв, сывпул,

Хамăр ялавăмăр пирĕн пуç çинче

вĕлкĕшнĕ чух

эпир хăюллă та хăватлă.

Юнпа пĕветнĕ ялава йăх-ях

сутса та сăхланса,

Миçе хутчен çапса ӳкерчĕ —

сахалччĕ паттăр йыш —

Кĕрешрĕмĕр çапах.

 

Тăвас ĕçсем нумайччĕ,

Шухăш аслă,

Ĕмĕтленни вышкайсăр

пулнăран

Пире пĕрерĕн касрĕç

тăпăлтарчĕç,

Памарĕç ĕçлемешкĕн пур вăйран.

Каçар, тăван çĕршыв,

Айван ачусене

Чăмăртанма пĕлменшĕн.

 

Тăван Чăваш çĕршывĕ,

пирĕн тӳрленейми суран,

Сан чĕре çине илсе

мĕнпур инкексемпе

каятпăр уйрăлса,

Яш чухнехи пекех —

вĕри савса, хавассăн,

шанса та ĕненсе,

сăмах чĕнмесĕр,

пуçа тайса сан халăхăмăр

умне.

 

20, чӳк, 2018

Тухатлӑ каҫ


Ĕнтрĕк тĕс хула çине

Каçхине çапать.

Суту-илӳ вĕçленсе

Пасар саланать.

 

Кашни сутуçă васкавлăн

Укçа-тенкине шутлать,

Алăк питĕркĕчне меллĕн

Çăраççипе пăталать.

 

Кӳршĕри трактир хуçи

Йыхăрать çак халăха,

Эрехĕ-сăри туллии

Сирĕлтерме тунсăха.

 

Ӳсĕрĕлнĕ купсасем

Пуçăнаççĕ мухтанма,

Çул çинчи йывăрлăхсем

Кирлех çук халь асăнма.

 

Çавăн евĕр шухăшпа

Сар Иван çула тухать,

Пуçне кайнă самаях

Куçĕ мăч-мач çеç пăхать.

 

Аса ил-ха Сар Иван

Çамрăк арăм сăмахне:

Тепре ĕçсе таврăнсан

Манăç килĕ пурине.

 

Ĕçсĕр-хĕлсĕр пасарта

Çӳретĕн çапкаланса,

Сутса янă арманта

Пур-и, çук-и тĕш тырра.

 

Тимĕрçĕпе икĕ каç

Эсĕ ларнă трактирта.

Сана качча тухнă чух

Куçсем пулнă-ши ăçта?

 

Чиркĕве мĕнле питпе

Эс хăятăн-ши кĕме?

Намăсна, тен, çухатнă

Те пулман та чĕрӳнте.

 

Малалла

Юрă


Çурхи ăшă каçĕ питĕ тĕттĕм, суккăр.

Пĕлĕтсем шăваççĕ, çăлтăрсем те çуккă.

 

Лăпсăр, çĕтĕк пĕлĕт тек юхать васкавлă.

Кам-ха, кам-ха пĕлĕ, ăçталла васкать вăл?

 

— Каласамччĕ, пĕлĕт, каласам йăвашшăн, —

Юхан çулăн тĕлĕ паллă-и-ха саншăн?

 

Тăвансем, ах, итлĕр: пĕлет сас памарĕ, —

Пĕлĕт хурлăх питлĕ, çуккă ун çăварĕ.

 

Тăвансем, ах, итлĕр: пĕлĕт пек ан пулăр,

Шыври пулă пулăр, шывра выльăр-кулăр.

 

Çакă çамрăк вăхăт, асăрсенче тытăр,

Иртсе кайĕ хăвăрт, юхса кайĕ хытă.

 

Юрлăр, выльăр-кулăр, пурнăç юхĕ хытă.

Эсĕр — шыври пулă, ватăлсассăн ыйтăр:

 

— Пĕтрĕ пурнăç çулĕ... Тек вылянă-кулнă...

Çамрăк вăйăн çăвĕ мĕн уссийĕ тунă?!.

 

Хурланайса калăр: — Вăйă-кулă çĕттĕр!

Пулăр ĕçшĕн паллă, ишĕр пурнăç витĕр!..

 

Апла пулсан пирĕн мăлатук пуласчĕ.

Пурнăç — вăхăт ирĕ, тек ăна юсасчĕ.

Ҫук!


«Научись говорить «нет». Быть приятным во всех отношениях — тяжёлый труд. Он не каждому по плечу...» (из книги по психологии)

 

Пĕртте сăвап пулмаç ман пеккине,

Мĕн чуль çынна «Çук!» — терĕм эпĕ,

Кĕртес темерĕм хамăн тĕнчеме.

 

Ман пулăшас килмерĕ, тимлемерĕм

йĕри-тавра пурнăç мĕнле —

мана ним чухлĕ те тивмерĕ.

 

Çынпа сăмах тупма пĕлмесĕр,

Мĕн чуль çынна «Çук!» — терĕм эпĕ,

Памашкăн та пĕлмерĕм-çке... илме те.

 

Мана çăтмах кĕтмеç леш тĕнчере.

Кунта... мĕскер хăварăп çын çинче —

Ӳпкелешӳ, сив кулă е шеллев?

«Ан кил, кĕтместĕп урăх...»


«Ан кил, кĕтместĕп урăх», — терĕн,

шӳтле-мĕнле-и çурмалла,

пĕрне-пĕри савман та, тейĕн, —

мĕн-ма-ха санăн кулмалла?

 

Е юриех чунна хытартăн,

Йĕрес килсен те пытарса,

вĕлт, çаврăнса кĕçех çухалтăн, —

тата телейсĕр кун çуках.

 

Кам ăшăтать чун сивĕнсессĕн?

Епле кĕтсессĕн те ахаль...

Салху çилсем вĕрсе иртеççĕ,

хĕлле хĕвелĕ те аял.

■ Страницăсем: 1 2 3 4 5 ... 717