Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çын пурнăçра

мĕнчул чăтать?

Вăл мĕн тесе

асап курать?

Пĕтĕм асап –

вăл хăйĕнчен,

хăйне тытма

пĕлменнинчен.

Чăтма

сăлтавĕсем нумай,

асапне курасси

чылай.

Çынна нимĕн те

вĕрентмест,

хăйне никам

тытма пĕлмест.

Пирĕн пурнăç

хурапа шурă,

ун пеккине

парать пуль Турă.

Пурнăçа пирĕн

малалла

хитрелетме

тăрăшмалла.

Ку йывăр

япала вара –

карса лараймăн

çăвара.

Çăвара карса

ларсан,

хура-шурăра

юлан.

Çак вăхăтра

урăх çынсем –

«пĕлĕт çинче»

паян вĕсем.

Анчах унта

вилсе кайман –

кунта пурнаç,

çĕртме пуян!

Ун пек çынсем

питĕ маттур –

вĕсен урăх

туйăмсем пур.

Хурапа шурă

пурнăçа

хитрелетеç –

вĕсем хуçа!

Эпĕ пулла кайнине курсан, Хветюкпа Микихвер ялан ман çума «çыпçăнса» пыратчĕç. Хăйсен вăлтисем латти çук; тутăхса пĕтнĕ, çиппине темиçе татăк-кĕсĕкрен сыпса тунă, хуçăк авăрлă. Ăманне те хăйсем пухса хатĕрлес йăла çукчĕ вĕсен, Атăл хĕрринче пулăçсенчен ыйтса илсе çӳретчĕç. Ытти пулăçсем пек шăппăн ларса тытмастчĕç тата. Вăлтисене аран майлаштарса шыва пĕрре ывăтаççĕ те урăх çаврăнса та пăхмаççĕ. Пĕр пулăç патне, теприн патне пырса, лешсем тытнă пулăсене пăхса кансĕрлесе çӳреççĕ.

Çак Хветюкпа Микихвер пĕррехинче çапла мана кун каçипе канлĕн пулă тытма памарĕç. Хăйсен вăлтисене пулă лекмест те, ман вăлтасене кирлĕ-кирлĕ мар вăхăтрах туртса кăлараççĕ. Тарăхтарсах çитерчĕç. Мĕн тăвас кусене?..

Эпĕ кирек хăçан та виçĕ вăлта илсе çӳретĕп. Пĕр вăлтине шывран кăлартăм та: «Мейĕр, эсир манран хăпăр», — терĕм.

Тинех пăрăнчĕç, аяккарах кайса халь ман вăлтапа хăйсем тытма ларчĕç. Лайăх вăлтана, паллах, пулă часах пырса хыпрĕ, пĕр самаях пысăк уланкă туртса кăларчĕç.

— Сан мар, ман пулă ку! — терĕ Микихвер.

— Сан мар, манăн! — вăр-вар туртса илчĕ пулла Хветюк.

Малалла

Кĕтсе ил.

Кăшăлне пуçĕнчен халиччен ӳкермен

Сар Хĕвел патшалла утăмлатчĕ куллен

Паян çеç иртеймерĕ — çитмерĕ термен¹ —

Тăруках, çăкăнтах чĕркуçленчĕ хуллен...

Хăмăшпа хăрпăкланнă² Пĕве куçĕнче -

Сар Хĕвел темĕскер шыраса тупас пек -

Сив Хĕлле тĕртнине — йăлхаха³ — çиппинччен

Йĕпсипе⁴ çаклатса васкасах сĕвĕмлет...

Мĕн тупасшăн унта? — тĕлĕнет çут тĕнче -

Ыттине тирĕнтернĕ пулсассăн тиркев

Шур илмен вăхăтра кăн-кăвак куçĕнче

Асăрханă пулас темĕскер сар пике...

Хупласан чал куçна⁵ вĕçтерсе шур кĕпсе⁶

Сив Хĕлле тĕртнĕ чух ман ятпа шур пĕçмех⁷,

Тыт асра — пĕрлешместĕп унпа. Ил кĕтсе

Çуркунне, çакăнтах — тĕл пулатпăр каллех.

Кăн-кăвак куçлăскер, чуп туса хăварам:

Çураçса хунине çирĕплеттĕр пичет.

Сив Хĕлле евчисем хăвалаççĕ хыçран,

Таврăнсан — санпалах эп тăратăп венчет.

Кĕтсе ил.

Йăлтăр-ялтăр капăр çурт;

Капăр çуртăн çĕр-çĕр хут;

Çĕр хутра пин тĕрлĕ Хурт;

Шĕкĕлчеççĕ пин-пин хут;

Пин хутра пин-пин расхут —

Вĕç-хĕрне шыра та туп.

Саплашмасть пулсан — прихут

Çыр та хур, шайла та хуп!

Яп-яка, таса, çап-çут —

Пĕр пăхсассăн кăлтăк çук!

Тытăнсан тумашкăн сут —

"Хам туман, тултарнă çум"

Çумăн вунă çумĕ пур...

Ĕненместĕн? Кай та кур!

Çутăр çумăр, çутăр юр —

Кунтисем курмаççĕ хур.

Ир те, каç та, яра кун —

Çакăнта çапла саккун:

Илтмĕш-курмăш пул, ан тун;

Ман: мĕн "ăс" вăл, мĕн вăл "чун".

...Хурт-кăпшанкăллă кантур

Таврара татах та пур...

Ĕненместĕн? Пăх та кур:

Суясран сыхлатăр Тур.

Шавласа-карласа юхакан ПУРНĂÇА

САМАНА васкатсах хăвалать МАНĂÇА.

Хĕстереççĕ ăна — ик енчен ик çыран —

САВНĂÇПА ХĔН-АСАП — ейĕве каясран;

Салатать аркатма килекен КУНСЕНЕ

Хытса ларнă ĔНЕР — чиккине тивсенех;

ПАЯНТАН ЫРАНА пăракан авăкра

Чарăнма юрамасть — авăссам хăвăртрах!

Ывăнсан, йăлăхсан, тарăхсан та — тӳссем!

Аллунтан ан вĕçерт, ӳкĕтлетĕп, кĕсмен!

ÇЫЛĂХПА пăтранса тăракан авăра

Пăрăнса иртмеллех! Манпа чух — ан хăра!

Кашни ĕмĕр

çынна çĕклет,

вăхăт туйма

вăл вĕрентет.

Анчах та çын

вăл пурпĕрех –

пур ĕмĕр те

вĕр-çĕнех.

Те вăл

пурнăç лайăххипе,

те ăс

мăнтăрланнипе –

халăх

ăслăланса пымасть,

пĕр утăмран

ытла курмасть.

Суту-илӳ

пынă çĕрте,

пĕр-пĕрне

пурте улталаççĕ.

Ун пеккисем

çак ĕмĕрте

урса кайнă пек

çуралаççĕ.

Вăл ултава

халăх курать,

анчах хăй

çулĕпе пырать.

Туркăсем патне

каясшăн,

е упиçансене

курасшăн.

Малалла

Вăл кун эпир, хамăр-урамри ачасем, Йăлăм вăрманне кайăксем мĕнле пурăннине, вĕсен йăлисене пĕлме ятарласах кайма калаçса татăлтăмăр. Анчах ман тĕле пĕр инкек сиксе тухрĕ: пĕррехинче эпĕ вăрманта компас çухатса хăвартăм. Компассăр вăрмана кайма хăрушă. Ăçтан пĕлетĕн, килтен тухса кайнă вăхăтра çанталăк уяр, вăрмана пырса кĕрсен, пĕлĕтсем хупласа илме, асар-писер сиксе тухма пултарать. Çӳре вара çĕтсе вăрманта. Çавăнпа эпĕ ку кун вăрмана кайма килĕшмерĕм. Ачасен компас нихăшĕн те пулмарĕ, компас туянсан, тепĕр кун кайăпăр, терĕм.

— Хэй, хăравçă эс, — витлерĕ мана Геша. — Пĕлĕтлĕ çанталăк чух вăрманта çил хăш енчен вĕрнине пăхса кăна çӳре, нихçан та çĕтсе каймастăн, — терĕ.

Кайрĕç. Лёва, Миша, Витя. Ертсе пыраканни — Геша. Эпĕ, вĕсем манран кулчĕç пулин те, пачах кӳренмерĕм, хам ăшра: «Кайăрах, мухтанакан хăйĕн килĕнче те алăк тупайман, теççĕ», — терĕм. Вăлта илтĕм те Атăл хĕррине кайса лартăм.

Пулă та питех туртмарĕ вăл кун. «Çанталăк пăсăласса ку», — пулăçсем сăнаса пынине аса илтĕм эпĕ. Çапла вĕсем, пулăсем, мĕнле çанталăк пулассине барометр пекех сисеççĕ. Çапах та эпĕ пĕр шӳрпелĕх тытрăм-тытрăмах: 7 уланкă, 9 кăртăш, 3 вĕт çупах, 2 хĕç пулă.

Малалла

Якăлти Çăлтăрсен ялтăравĕн

Йӳнлĕхне ăнлансах çĕр хута

Алăка леш енчен хупса кайрĕ

Сар Хĕвел упăшки çич юта...

Çăлтăрсем çĕрĕпех ташлаттарчĕç

Ясара ерекен Уйăха:

Çылăхпа тулакан кăлтăрмачĕ

Тикĕслерĕ хура тунсăха...

Сас-хура салатса çитермесĕр

Канăçне тупайман Çилсемех

Çĕрĕпе ĕсĕкленĕ Хĕвелĕн

Çытарне типĕтеççĕ ирех...

Ӳпкевпе ӳкĕнӳ тумлатмасăр

Ялкăшса хăпарать, кур, Хĕвел:

Иртнинчен хитререх! çутă! харсăр!..

Пушанса, шел, юлать сар тĕпел...

— Халĕ тин курпунне тӳрлетеймĕн, —

Çырлахтарччăр шупка Çăлтăрсем.

Ылтăнпа укаланнă хĕлхемĕм

Хакланать пур-пĕрех — çĕкленсен...

Кускалать алăкпа сар тĕпелĕн

Килĕнче упăшка таврăнсан...

Ярăнса хăпаратчĕ илемлĕн

Сар Хĕвел çӳлерех кармашса...

Шурса кайнă питрен, кăвакарнă

Уйăха — асăрха — каçсерен...

Ĕлĕкхи упăшка, пулнă арăм

Тĕл пулмаççĕ — сăна — ӳлĕмрен...

Самăркка сысна çурин

Пит илемлĕ-çке юрри:

— Нăр-нăрик, — тет, — нăр-нăрик,

Пар апат мана, Юрик.

Тĕрлĕ тĕслĕ парăсран

Эп ăсталăп пăрахут.

Çырана шуса пырсан

Вăл сас парĕ: ту-ту-тут!