Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тĕпчев институтĕнчи

ентешĕме Валентина Харитоновăна

Пуç кашлать, хĕсет ăшра,

Каптăрми! Мĕн пулнă теп.

Ак каллех сыватăшра

Хăйранса выртатăп эп!

Тап-таса та çап çутах,

Калаçма хăват та çук.

...Чĕç тума тытса утап

Ыттисем курман пек чух.

Ачашлаççĕ йĕпчĕкпе

Алăран та каçакран,

Сĕтекне кĕленчепе

Тумлатаççĕ пăрăхран.

Вальă-Альăсем кунта

Шурă тумлă та маттур.

Укçапа телей сунсан

Шеллесе илни те пур.

Ик Йăван, пĕр Михаля

Каллĕ-маллĕ уткалать.

— Во, кунта Пари а ля! —

Тет те мат хушса калать.

Тавлашаймăн вĕсемпе.

— Тут тебе не институт!

Туртса çапĕç те йĕмпе,

Тăрса юлăн çара кут.

Чирлисен апат лапкки

Сарлака та, вăрăм та.

Кĕркури Çеруш Валькки

Пăшт ларать мал вырăнта.

Тухтăр, тухтăр, шураппа

Туллиех сыватăшра.

Малалла

Литературăри тăвана —

Мĕтри Юмана асăнса.

(Автор).

1.

Эп сан çинчен ача чухнех илтсеччĕ.

Пĕррехинче «Савăт ачи Микул» —

Турпас пек кĕнеке алла лексеччĕ, —

Мĕтри Юман куçарнă, пĕлнĕ пул!

Мĕскер çинчен сăмахĕ — халĕ маннă,

Ун чух чăваш кĕнекине курсан

Ăна эп çĕрĕ-çĕрĕпе чăмланă, —

Тăван чĕлхе — тĕлĕнмелле асам.

Чĕлхи вара тăлмачăн питĕ çывăх,

Çу сĕрнĕ тейĕн — чăн чăваш чĕлхи.

«Кам пулчĕ çавă? Пĕлмесессĕн çылăх», —

Тесе шута каяттăм эп хайхи.

Анчах хуравĕ çук. Ăна шырарăм

Журнал тĕркисенче тупас тесе.

Çыраççĕ-мĕн пăтранчăклă та вăрăм —

«Тăшман», «националист» тата «эсер».

Ярлăкусем чылай, кашни хăрушă,

Йĕп пек чикеççĕ çамрăк ăрăва.

Кумса çӳренĕ пичетре пĕр хушă

Тиркенĕ чух калавпала сăвва.

Ача-пăча шухăланма пăхсассăн,

Ăна милиципе хăратнă пек,

Малалла

Ытла та кăсăклă иртеççĕ кунсем: мĕнле те пулин камит сиксе тухатех.

Акă, тĕслĕхрен, паян ĕçрен килтĕм те алăк умĕнче кушак ларнине асăрхарăм. Çав тери ыйтуллăн пăхать куçран Мурка. Çиесси килет пулĕ-ха. Çиччас, хаклăскерĕм, сана пулă çитерĕп... Ĕнер кăна ятарласа шăнтнă пулă туяннăччĕ. Васкасах холодильник алăкне уçатăп.

Ак, тамаша... Пĕр пулă та çук. Ара, ăçта кайса кĕнĕ? Мĕнле холодильник пулчĕ ку? Нимĕн те тăмасть унта: йăлтах — шăмми-шаккипех — ирĕлсе каять.

Апат-çимĕç ăçта кайса кĕнине кăштах чухлакалатăп-ха...

Икĕ ураллă кушак аçин — Михалян — ĕçĕ ку. Гороскоппа та кушак çулĕнче çуралнă та... Чăн-чăн кушак аçиех çав. Ара, кунĕпех диван çинче хуп турттарать, ниçта та ĕçлемест. Каçхине вара кухньăна «сунара» тухать.

Упăшка çинчен пырать-ха сăмахăм. Мăшăр тени тĕрĕсех те мар-ха та... Экс-упăшка теççĕ-и вырăссем? Унпа уйрăлнăранпа 15 çул та иртсе кайрĕ ĕнтĕ.

Виçĕ хутчен те авланса пăхрĕ, çапах та ман патах таврăнать. Эпĕ çав тери лайăх-ши е ытти хĕрарăмсем хаклама пĕлмеççĕ-ши ăна?

Эй, тата... Çав киревсĕр кахал Михаля çинчен калаçса çăвар тутине те сая ярас килмест-ха манăн.

Малалла

Пилеш юрпа витсе сӳнтерчĕ

Талккиш вут хыпнă кăкăрне.

Ман чӳрече умне ӳкерчĕ

Юнпа тĕрленĕ тутăрне.

Çулçи ӳксен çырли те ӳкĕ,

Тумлам вĕçне те пăр шăнать.

Çанталăкăн пур хăйĕн чӳкĕ,

Пурах вăл ĕнтĕ манăн та.

Чаллă — çул çинчи хула,

Чаллăра шерпет çăра

Чаллăсен хăйсен сăра,

Чаллăра урам таса!

Типпĕнех калаçăр-а

Пур-çука та мухтаса?

...Чаллă пит аван хула,

Чаллăра куç-пуç ула!

2000.

Хветерккерен (Пушкăртстан) таврăннă май.

Ни çуркунне, ни çулла,

Ни урапа, ни çуна...

Утаймасар пĕр çулпа

Çунтартăмăр-çке чуна!

Ай-яй-я-я-я-ай-я-я!

1959,

«Çуллахи» кафе.

Шупашкар çăкисем, Шупашкар çакисем —

Хамăр çамрăк чухне юратса лартнисем!

Йăрăс пӳллĕ эсир, ӳснĕ çӳллĕ эсир:

Ытараймăи пăхса халь сире каç та ир.

Ешĕл тумлă çыран, симĕс пурçăн çаран

Атăлпа пынă чух курăнать аякран;

Курăнаççĕ çуртсем, тăвалла урамсем —

Ку вăл пирĕн хула, асăмри тусăмсем!

Пăрахут кăшкăртать, вăрмана ян ярать,

Ăна хирĕç сăртран пăравус сас парать.

Ĕçлеме заводсем, вĕренме шкулĕсем,

Уçăлма сачĕсем, юратма хĕрĕсем...

Атăла пĕвесен, йăлăма шыв илсен,

Сарлака кукăрсем хумсемпе чӳхенсен,

Тусăм, кил хăнана, пĕрле тмнĕс курма,

Урамран урама ишсе каç юрлама.

Ай, тăван Шупашкар! Эс тинех чухăн мар,

Сан ятна мухтаса уççăн юрă юрлар.

Савăнса итпĕрсем, пирĕн çывăх туссем.

Шупашкар çăкисем, Шупашкар çăкисем!

Каникулра атте патне Шупашкара килтĕм. Вăл ирех ĕçе каять. Кăнтăр апатне киле таврăнать. Атте килнĕ çĕре манăн мĕн те пулин пĕçермелле. Ку ĕç маншăн йывăрах мар-ха. Мĕн пĕчĕкренех эпĕ аттепе анне ĕçрен таврăннă çĕре тĕрлĕ апат хатĕрлеме вĕреннĕ. Уйрăмах яшка пĕçерме юрататăп. Атте те, ав, чăваш хырăмĕ яшка çимесĕр лăпланмасть тет.

Яшка пĕçересси темех мар темелле. Ашĕ анчах çителĕклĕ пултăр. Анне калашле, шăна çăвĕпе яшка тути кĕрес çук. Çавна эпĕ саккăрта чухнех питĕ лайăх ăнкартăм. Çĕрулми е купăста, кăшман е кишĕр, серте е пултăран, кĕрпе е пăрçа яшки — пурте кăна техĕмлĕ пулать. Аш яшки вара вăй парать.

Атте стройкăра ĕçлет. Унта ĕçлеме самаях вăй кирлĕ. Çавăнпа эпĕ ашне хĕрхенместĕп. Аттене питĕ вăйлă пултарас килет-çке.

Яшкине плита çинче пĕçермелле. Плитине вутăпа хутмалла. Вăл Анук аппа тивĕçĕ. Эпĕ ăна вутă йăтса паратăп. Вăл мана яшка кастрюльне плита çинче чи хĕрӳллĕ вырăна лартма пулăшать.

Кăнтăр апачĕ çитеспеле ĕне ашĕпе йӳçĕтнĕ купăстаран яшка пĕçертĕм. Апачĕ питĕ аван пиçрĕ. Тути те техĕмлĕ. Анук аппана та килĕшнĕ. «Лайăх повар эсĕ», — терĕ.

Малалла

Инçетре, Сĕве таврашĕнче,

Кушкă ятлă чăваш ялĕ пур.

Халь унта лутра пӳртсем çинче

Шурă явлăк пек шап-шурă юр,

Ир çинче-çке, шăтăр шартлама

Лăпкă сивĕ чух, пĕр айлăмра

Пурçăн кăтрине капăрлатма

Шухăшлать пек лăпсăркка йăмра.

Çав самант пӳртсем çумĕпелен

Кăчăрт-кăчăрт сас-чĕвĕ каять:

Сивĕ çăл умне витрепелен

Пĕр хитре хĕр шыв ăсма анать.

Асăнать-ши кĕвентеллĕ хĕр

Инçетри пăшаллă савнине,

Вăл хаяр çил-тăвăлра кĕçĕр

Куç хупмасăр каç ирттернине...

Астумастăп эп вĕсен ятне.

Тĕл пулсан та тин паллаяс çук.

Анчах темшĕн пĕр-пĕрин патне

Çыртарас килет асăннă чух.

Эпĕ хам та вăрçă хирĕнче,

Манăн та чи ăшă кăмăл пур;

Манăн та Сĕве таврашĕнче

Хам çуралнă савнă ялăм пур.

Шуçăм хĕрелменччĕ уçă пĕлĕтре,

Çĕкленсе вĕçменччĕ çырмаран тĕтре.

Сасă пачĕ алăк (вăл çапла куллен),

Шурă пир шăналăк сирĕлчĕ хуллен.

Амăш сывламасăр тăчĕ пĕр самант:

Ăшă çеç сăмахсăр ыйхине ан тат!

Савнă хĕрĕ унăн тутлăн çывăрать,

Тен, вăл савнăç суннă тĕлĕкне курать.

Мăшăр сарă çивĕт сӳтĕлнĕ кăштах,

Мăшăр куçĕ сивĕ тивнĕ пек хупах,

Çамрăк кăкăр лăпкăн çĕкленет, анать...

Амăш шăппăн-шăппăн хăй хĕрне сăнать.

Хĕвелччен вăратнă, кунĕпе уйра;

Хĕрĕ ырă ятлă пĕтĕм таврара.

Каç — хитре тумланнă (хăй тĕрлет ăста),

Вăййа тухнă-кайнă — ывăнни таçта!

Вăйăран савнийĕ ăсатнах ăна.

Шăппăн калаçнийĕ кĕнĕ хăлхана.

Вăл тытать ирпе çеç кăпăш минтере —

Кунĕсем иртеççĕ вăйăра, ĕçре.

Шурă пир шăналăк усăнчĕ хуллен,

Амăш хупрĕ алăк (вăл çапла куллен),

Тен, асне вăл илчĕ хăй çамрăклăхне,

Çавăнпа хĕрхенчĕ вăратма хĕрне.