Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Кунран кун улшăнать пирĕн пурнăç таппи.

Çăкăра та килте пĕçерместпĕр,

Пӳрт тулли сарăлмасть ун асамлă шăрши,

Вăл мĕнрен пулнине те пĕлместпĕр.

Сăпкара та сикмест тин çуралнă пепке,

«Аптраман тавраша» юрламастпăр.

Тăванпа тулли мар тĕпелти кĕреке.

Кам пĕлет? Мĕн патне ăнтăлатпăр?

Йывăр чух ал памастпăр хăш чух тăвана,

Сăмсана каçăртса пăрăнатпăр.

Çавăнтах хисеплетпĕр чее тăшмана,

Умĕнче пĕшкĕнсе пуç таятпăр.

Ăнланмастпăр тата хамăр мĕн тенине,

Сăмахпах ураран ӳкеретпĕр.

Мĕн патне çывхаратпăр кун пек малашне,

Халăха мĕн патне çитеретпĕр.

Шухăш çунаттисем çинче ярăнса

Эпĕ хуса пытăм умри ĕмĕте.

Çамрăк вăй хĕрӳ чух вĕçрĕм вăркăнса

Шикленме пĕлмесĕр çӳллĕ пĕлĕте.

Йăлтăр çутă ĕмĕт, шур акăш пекскер,

Кĕç-вĕç тыттараслăн илĕртрĕ мана;

Кăйкăр кайăк евĕр вăйлă, çăмăлскер,

«Çитетпех!» тесе хăврăм эп ăна...

Вĕçрĕм чылайччен те — ĕшентĕм пулас;

Пур пĕр хăвалап-ха «шурă акăша».

Çитейĕп-и, çук-и,— çаплах эп хавас,

Ак çаплах хăватăп ĕмĕт-шухăша...

Шухăшсен çуначĕ усăнса ансан

Сана пурнăçу та илĕртмĕ ун чух:

Ĕмĕтӳ çухалтăр кăна умăнтан —

Вара хăй вĕçне те час çитĕ кун-çул.

Этемĕн куççуль ытлашши-ши? Темшĕн те куççуль тухать этемĕн.

Петюкка Левенттийĕ патĕнче нимере пултăмăр. Виçĕ ывăл унăн. Аслине пӳрт-çурт лартса хăйĕнчен уйăрса кăларчĕ. Халь вăталăх ывăлне уйăрса кăларма хатĕрленет. Паян ун валли пӳрт хăпартрăмăр. Ниме ячĕпе самаях сыпрăмăр.

— Килĕр, киле кайиччен табак туртса ярар, — терĕ Куçма Иванч, урама пĕрене çине пуринчен те маларах тухса ларнăскер.

— Сан качамас табак пулаканччĕ-ха. Тавай-ха эппин эп те çавăрам, — хулпуçсине сиктеркелесе кăмăллăн кулса пычĕ ун патне Пăракуш.

Куçма Иванч çумне, пĕрене çине, урисене хуçлатса вырнаçса ларчĕ.

— Ай-уй, ку пĕрене çине çĕр каçмаллах вырнаçса лармарăн пулĕ те, — çурĕмĕнчен пырса тĕкрĕ ăна арăмĕ.

— Чикарккине кур-ха ĕнтĕ! Мĕн тăршшĕ! Ыран ирччен туртма çитет! — ахăлтатса кулчĕ Пăракушран Санькка.

— Тутлă пуль ĕнтĕ. Тьфу! Йытă çимен апат, — тесе хучĕ Пăракуш арăмĕ.

Анатран Маруç почтальон килни курăнчĕ.

— Маруçăн сумки паян ытла та хулăн. Çыру нумай пулмалла, — тĕрĕ Санькка.

Санькка валли, чăнах та, çыру пулчĕ. Куçма Иванч патне мăнукĕ телеграмма янă тата. Вĕсен ывăл ача çуралнă. Маруç телеграммăна пурте илтмелле сасăпах вуласа пачĕ.

Малалла

Хăнана çеç килетпĕр эпир çĕр çине.

Леш тĕнче çеç яланлăх кил парĕ пире.

Пĕлейместпĕр çавах хамăра упрама —

Мĕн хушать тĕнчери пур мула хапсăнма?

Пурăнса пухнă пурлăх лере кирлĕ мар.

Мулшăнах чунăма усала сутар мар.

Çĕр çинче çитменни те унта ытлашши —

Çукшăнах тăрас марччĕ пулса мул чури.

Çĕр çинчех çынпала çын пулма вĕренер,

Тăванпа тăванла ал парса пĕрлешер.

Пулас марччĕ нихçан та пуянлăх кулли —

Пире аннесем çуратман мул валли.

Нумайăн каяççĕ лери тĕнчене,

Никама та илтмен каялла килнине.

Çавăнпа ырă ят хăварар хам хыçран —

Чунăмса хапсăнма ан хăяйтăр усал.

Юрататăп тăван чĕлхене —

Ăна парнеленĕ анне.

Аякра эп пулсан та ялтан

Манас çук чĕлхене нихăçан.

Анчах темшĕн тăван чĕлхепе

Хăш-пĕри именет пуплеме.

Чăвашла сăмахлать вăтанса,

Вырăсла калаçать такăнса.

Тин çуралнă пепке те хăш чух

Сăпкаран вырăсла çеç илтет.

Шутласамччĕ, тăван, ун пек чух

Ман чĕлхем куç кĕрет-çке пĕтет.

Эс, чăваш, ан имен нихăçан

Чăвашла пуплеме хулара.

Эс, чĕлхем, тепĕр алă çултан

Тата хытăрах янăра!

Ухсай пичче, сана калам-и

Пĕр пытармасăр тĕрĕсне?

Ача-пăча-и вăл, ват çын-и —

Вулаççĕ сан сăввусене.

«Юратрăм эп, хирсем, сире»

Сăвва пăхмасăр вĕренеççĕ.

Тавралăх илемне пире

Хайлавусем курма хистеççĕ.

«Тутимĕр» е «Ту урлă çул»

Алран- алла куллен куçаççĕ.

Нихçан асран тухмаççĕ пуль,

Тусан айне пулса выртмаççĕ.

Сан «Атă кунчинчи тетрадь» те

Ним шухăшсăр ачасене

Вăрçă хирне илсе каять те

Тутантарать ун çимĕçне.

Эс итлесем, «Кĕлпук мучи» те

Епле пĕр тикĕс вуланать.

«Шуйттан чури», «Хура элчел» те

Пит тарăн шухăша ярать.

Ухсай пичче, паян эп хам та

Кăшт шăрçалатăп сăвăсем.

Сан пек чаплах çыраймасан та,

Савсах вулаççĕ тантăшсем.

Тен, пит сана юратнăран,

Сăввусенче хăват тупатăп.

Эп сан сĕткенӳпе ялан

Шăварăнса мала утатăп.

Мĕн чухлĕ тискерлĕх, мĕн чул курайманлăх

Упрать пуль этемлĕх тени.

Ăçта-ши вăл туслăх, ăçта-ши тăванлăх,

Ăçта пĕр-пĕрне юратни?

Мĕн чул кĕвĕçӳлĕх, мĕн чул ăнланманлăх,

Кӳрше, çич юта ылханни.

Паян тĕнчене кисретет çав пуянлăх,

Çынна куç хупса ал сулни.

Мĕн чул икĕпитлĕх, мĕн чухлĕ усаллăх,

Тăван тăванпа харкашни.

Ăçта-ши вăл чăнлăх? Ăçта ăнланулăх,

Пĕри теприне ал тăсни?

Камран кĕвĕçетпĕр, камран пит кулатпăр

Манса йăх-яхри тымара?

Кун пек малашне хамăрах вут хуратпăр

Хуранăн айне тамăкра.

Хăçан çынсене ÇЫН тесех хисеплетпĕр

Сăмса каçăртма чарăнса?

Хăçан-ши, хăçан чăнлăха тинкеретпĕр

Куçран вăтананмасăр пăхса?

Пĕрремĕш хут Шупашкара хăçан килнĕччĕ-ха Микола? Çапла, шкулта вĕреннĕ вăхăтра, пĕрремĕш класа пĕтернĕччĕ ун чухне вăл. Ялта ĕне ферми тума тытăннă та, ашшĕ кунсерен хулана строительство материалĕсем турттарма чупатчĕ. «Кирпĕч заводне миçе хутланине манса та кайрăм ĕнтĕ», — текелет вăл киле каçа юлса çав териех ывăнса таврăнсан. Ыран ăçта каясси паллăччĕ ун, каллех — хулана. Шуçăмлах тăратчĕ те машинăпа трактор паркне уттаратчĕ. Завод хапхи уçăлнă çĕре çитсе тăма васкатчĕ. Каярах юлтăн — унта машина черечĕн вĕçĕ пушă хӳри пек таçтан тăсăлатчĕ. Ара, вăл вăхăтра ялсенче пысăк стройка пыратчĕ çав. Миколăсен колхозĕнче те фермăпа пĕрлех вăтам шкул çуртне çĕклетчĕç. Унта валли те стройматериал темĕн чухлех кирлĕ.

Çуллахи каникул вăхăтĕнче ывăлĕ ĕçрен ывăнса таврăннă ашшĕне сăпса пек сырăнса ыйтса йăлăнтарнă хыççăн Петĕр пичче мăшăрĕ çине тинкерчĕ.

— Хăпмасть вĕт çак ача манран, — терĕ вăл çывăрас умĕн хаçат вулас тесе алкум картлашки çине вырнаçса. — Эс мĕн шутлатăн, ыран хампа пĕрле илсе кайса ывăнтарса килес пуль.

— Ара, ачи Шупашкара илсе кай-ха тесе ыйтса ывăнчĕ пуль, — Миколăна шурă пуçĕнчен ачашларĕ амăшĕ. — Килĕш ĕнтĕ, ан тархаслаттар ачана, курса çӳретĕр. Пире хамăра никам тĕнче кăтартман та, çавăнпа ялтах юлтăмăр ак.

Малалла

Нихăçан та тухмасть асăмран

Пĕринче юлташран мĕн илтни:

«Эп пĕлетĕп, пĕр çирĕм çултан

Чăвашла пач калаçмĕç», — тени.

Шухăшларăм темччен ун чухне,

Айванскер, пуçăма çĕмĕрсе:

«Çĕр çинчен (чăвашсем пур чухне)

Çухалма пултарать-ши чĕлхе?»

Пуçăма вырнаçмасть ниепле

Куçранах айван халăх тени.

Çакнашкал каламашкăн епле

Пултарать паян кун çын тени?

Мĕн çукран, ăнланмастăп, ман халăх

Пулмалла-ха вара çын кулли?

Мĕн çитмест чăваша мухтанмалăх?

Мĕскер çук паян кун ун валли?

Хусанкай, Иванов тата Çеçпĕл

Тухнă мар-и вара чăвашран?

Сăввисем ĕмĕрне пулас çук кĕл,

Ячĕсем каяс çук асăмран.

Е Геннадий Никандрович Волков,

Ман ентешĕм-ха вăл, Елчĕкрен,

Е тата Федор Павлович Павлов —

Пурте тухнă чăваш хушшинчен.

Айхие палăртмасăр иртеймĕн,

Патăрьелĕн хастар чăвашне.

Пĕтĕмпех каласа пĕтереймĕн,

Асăнаймăн кашнийĕн ятне.

Чĕлхемпе те ялан мухтанатăп.

Малалла

Мана аса килеççĕ

Ачалăхри кунсем.

Йĕри-тавра чупаççĕ

Хаваслă ачасем.

Пайтах эпир вылянă

Юлташсемпе пĕрле

Атте-анне ятланă

Киле килсен çĕрле.

Иксĕлми ачалăх

Иртет сисмесĕрех

Ах, мĕн чухлĕ пуянлăх

Илсе каять хăйпе.