Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пурăннă тет пĕр ялта хытă чунлă хресчен. Унăн лаша пулнă. Хăй лашине ним çук çĕрте хĕненĕ, йывăр ĕç тутарнă. Лаши хуçинчен йăлăхса çитет те тухса тарма шутлать. Çапла вара вăл пĕр тĕттĕм, çумăрлă каç тухса каять. Вăйлă çумăр çунă, аслати авăтнă, çиçĕм çиçнĕ, лаша пыракан çулĕ çеç типĕ пулнă.

Часах лаша вăрмана çитет. Кунта питĕ тĕттĕм, пĕр çутă та курăнман. Çӳресен-çӳесен вăл темле пӳрт патне пырса çитет. Чӳречерен çеç шаккарĕ çеç — алăкран тухрĕç те. Лаша алăк çывăхне пычĕ, ун умĕнче ĕне тăра парать. Малтан пĕр-пĕрне сывлăх сунчĕç, кайран лаша хăй кунта мĕн пиркие лекнине каласа пачĕ. Ĕне ăна пӳрте илсе кĕчĕ. Кунта веçех тирпейлĕ, ăшă, кăмăллă. Сĕтел хушшине ларсан ĕне хăйĕн пурнăçĕ çинчен каласа пачĕ. Унăн та пурнăçĕ çăмăл пулман иккен.

Пĕчĕк чухне ăна улăхран ялти усал çынсем вăрласа кайнă. Малтан ăна ачашланă, юратнă. Кайран вара, ӳссе çитсен, йывăр пахча ĕçĕсене тутарнă. Ĕнен сĕчĕ анма пăрахнипе ăна час-часах чăпăркка та лекнĕ. Вара вăл кун пек пурнăçа чăтаймасăр вăрмана тарса килнĕ. Кунта ăна пӳрт тума вăрманти чĕрчунсем пулăшнă. Халĕ ĕнепе лаша пĕр-пĕрин çинчен пĕтĕмпех пĕлеççĕ ĕнтĕ.

Малалла

Пĕр кăтрашка Така

Туслашрĕ Тилĕпе:

«Хӳри ун йăпшака», —

Тет хĕпĕртенипе.

Така килĕштерет

Хĕрлишĕн те çав Тилле,

Часах ăна чĕнет:

«Атя, — тет, — ман киле».

Кăтрашкапа Хĕрли

Пурнаççĕ кăшт кăна,

Йăлăхтарать Тилли

Ăс-пуçсăр Такана.

Ыйтать вăл уйăрма

Суеçĕ Тилĕрен:

«Май çук, — тет, — пурăнма:

Шав улталать иккен».

Юлташесем чунтан

Калаççĕ ухмаха:

«Эс ху Така пулсан,

Качча ил Сурăха».

Пиçен кĕрет пĕр ешĕл пахчана,

Курать те Кавăна:

«Пурнăçласамччĕ, — тет, — эп ыйтнине,

Шеллеччĕ мĕскĕн Пиçене.

Çынсем мана хăртасшăн.

Хăтарччĕ вилĕмрен, тархасшăн.

Епле хитре те сарлака сан çулçусем!

Вĕсемпеле мана хӳтĕлесем». —

Вăл лăпсăр-лапсăр Кавăна

Тăван пек йăлăнать.

Хĕрхенчĕ Кавăн Пиçене:

«Хӳтĕлесем çавна, — теейрĕ çулçине. —

Вăл та ӳсентăран вĕт.

Кунта ăна çум çумлакан хăратмĕ».

Ӳсет Пиçен

Ыр тусĕ хӳттинче.

Анчах туймасть-çке лешĕ-мурĕ:

Ун çумĕнче — киревсĕр курăк.

Кунран кунах

Вăл хавшатать хăйне çăлакана.

Мăн чĕрес сарă пылпа

Ларать пирĕн чăланта.

Ваççук ăна хураллать,

Тутисене шăлкалать.

Курчĕ ак пĕррехинче

Ваççук «ĕçне» кукамай:

Пӳрни пыл чĕресĕнче,

Тутлă та иккен, ай-ай!

Асанне пăшăрханать:

«Мĕн пулнă-ши Ваççука?

Унăн пичĕ шыçăнать,

Мĕнпе сиплем мăнука?

Нумайччен кулчĕç кайран

Асилсе çак инкеке.

Витаминлă кишĕрпе

Самăрланнă-мĕн пепке!

Пурăннă пĕр ялта Салампи ятлă хĕрача. Унăн пурăнăçĕнче пурте пулнă ытлă-çитлĕ. Ашшĕ-амăш килĕнче пурăннă вăл савăнса. Ялти «Йăвача» ача садне çӳренĕ вăл хаваспа. Хăйĕн тантăш-юлташне хисепленĕ чунтанах. Тăван ашшĕ-амăшне мала хунă пур çынран. Тăванĕсем те хĕр пĕрчине кăмăлланă питех те. Пилĕк çул тултарнă ятпа парнеленĕ пукане. Пуканийĕ пит чипер: алли-ури мамăк пек, куçĕ хура çĕмĕрт пек, пит çăмарти — чăмăр улма, чие çырли тутисем… Пĕр сăмахпа каласан, ытармалла мар пике…Салампи пуканене хучĕ ят — Илемпи. Пур çĕрте те унпала ирттерет вăл вăхăтне.

Садика илсе каять, килĕнче те уйрăлмасть. Тумтирне çуса парать, апатпа та хăналать, юрă юрлать час-часах, пуканене çывăртать.

Акă пĕчĕк Салампи тухрĕ уçăлма, пуканене ыталаса пырать урампа. Сар хĕвелĕ пĕçертет, йывăç-курăк пуçне пĕкрĕ çумăрĕ çукран. Салампи пыран çулпа кайрĕ çĕр пичĕ çурăлса! Çурăкĕ куç умĕнчех ӳсме тытăнчĕ майпен. Хĕрача кайрĕ хăраса, сисмесĕрех пукане тухса ӳкрĕ алăран, анса кайрĕ çурăка… Салампи саспа йĕрет, хăйне пулăшма чĕнет. Чупса тухрĕç ыр çынсем, тем чул вăй хурсассăн та — пулăшаймарĕ нихăш те. Хĕрачана лăплантарса илсе кайрĕç килнелле.

Малалла

Самолет мана çитерчĕ

Розăллă Болгарие.

Роза мар, хĕрсем чипер-мĕн

Хăть Кнежре, хăть Фракире.

Пурпĕрех ютсен илемĕ

Çавăраймĕ пуçăма.

Чăвашран никам илеймĕ

Аллăмри хам тусăма.

Парижра эп пулса куртăм.

Пит капмар Эйфель башни.

Илĕртӳллĕ хĕрсем пурте.

Куç хĕсеççĕ-çке кашни.

Пулма тиврĕ Грецире те.

Ун хĕрне мухтать тĕнче:

«Уншăн темĕнле чĕре те

Кайĕ, теççĕ, хĕмленсе».

Вăта пӳрнере кĕмĕл çĕрĕ,

Ялан хĕвеле май çаврăнать,

Ялан хĕвеле май, ай, çаврăнать.

Манăн чунăм-чĕрем пит уçă,

Ялан купăс майĕн çаврăнать,

Ялан купăс майĕн, ай, çаврăнать.

Ещĕк, ещĕк кăна сар улма,

Сарăхман эп сар улма çинипе,

Сарăхман эп сар улма, ай, çинипе.

Сарăхман эп сар улма çинипе,

Эп сарăхрăм йывăр та хуйхăран,

Эп сарăхрăм йывăр та, ай, хуйхăран.

Кăлтăр, кăлтăр урапа

Кусса кайрĕ çулпала.

Утса кайрĕ урампа

Урапа мар — Анюта!

Урисем ун — ухват пек.

Мĕн калăн: вăл пĕчĕккĕ!

Кӳршĕ пичче илĕртет,

Ачан утни килĕшет.

Пĕрремĕш чăваш сăмахне çырма вĕрентнĕ Нина Николаевна Дубовăна (Павловăна) — халаллатăп.

Анатьялăм — Тимĕрçен,

Савнă ялăм, тăван ен.

Ентешсем, ан тăвăр айăп,

Тунсăхларăм пит сиртен.

Сан çинчен паян сăмах.

Пулаймарăм эп вăрах.

Санăн ырă çыннусемсĕр

Аякра чух пач хăрах.

Астăватăп кив çурта,

Юнашар — лутра кĕпер.

Халĕ çук вĕсем унта,

Ыттисем — çаплах чипер.

Çырмана чупса анан —

Вак пулăпа вăл пуян,

Тимĕрçен çырми тесессĕн —

Савăнмаллăх пур ачан.

Кутăн чăмать кăвакал,

Нăрик! сыснасем кал-кал.

Çуллахи шăрăх çитсессен

Шур типет, шыв-шур сахал.

Хĕл çитсессĕн çунашка

Çавăтатпăр. Аришка

Мăнакка çуртне кĕрт хӳнĕ,

Юрĕ питĕ кăпăшка.

Акă — хатĕр тăвайкки,

Кĕç якалĕ ик айкки.

Ярăнса анмашкăн ырă,

Тĕнчере çук кун пекки.

Аслă Мункун каçхине

Вут чĕртетчĕç Çаранра.

Малалла