Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Урине хура çӳçлĕ, хăмăр куçлă, лутра кĕлеткеллĕ, пукане пек илемлĕ, ырă, таса, уçă чунлă хĕрача. Вăл 13 çулта. Амăшĕпе иккĕшĕ пĕр пĕчĕк ялта пысăках мар пӳртре чухăнрах пурăнаççĕ. Амăшĕ ĕçе çӳрет, Урине шкулта вĕренет; амăшĕ укçа пухать, Урине ăс пухать. Час-часах укçа çитменнипе килте выçă ларма та тивет, çакна пăхмасăр вĕсем йывăрлăха лекнĕ çынсене, чĕрчунсене хăйсем патне пурăнма кĕртеççĕ, мĕн пуррипе хăналаççĕ. Анчах ырă çынсен лăпкă пурнăçĕнче те инкек-синкек пулса тухать.

Пĕррехинче Урине амăшĕ ĕçрен таврăнсан пуç хытă ыратнине, ĕслĕк пуçланнине туйрĕ, вырăн çине кĕрсе выртрĕ, Урине киличчен çывăрса та илчĕ. Ачи шкултан килсен апат ăшăтса пама тăрасшăн пулчĕ, анчах пуçĕ çаврăннипе тăраймарĕ. Урине амăшĕ сывă маррине пӳрте кĕрсенех сисрĕ. Яланах хаваслă кĕтсе илекен амăшĕ паян ытла та салху. Хĕр ача ырă мара сиссе часрах амăшĕ патне ыткăнчĕ.

— Анне, аннеçĕм, мĕн пулчĕ сана?

Амăшĕ шăппăн çеç хуравларĕ:

— Хĕрĕм, эсĕ ан кулян, пуç кăштах ыратать те, темех мар, эмел ĕçĕп те иртсе кайĕ. Мĕнле-ха капла çулла чирлесе ӳкрĕм, нихăçан та кун пек пулманччĕ-çке.

Малалла

Хĕл çывхарать,

Шăнтса тăрать пĕрмай.

Шăнасене те тыткалать

Ир-каç сивви самай.

Çапах хĕле хатĕрленме

Тăхтаççĕ мĕскĕнсем:

«Хушман-ха, — теççĕ, — ĕçлеме

Ку тĕлĕшпе халь аслă органсем».

Ак ӳкĕ кăпăш юр часах,

Шуратĕ çĕр питне.

Килмест-ха кăтарту çаплах

Шăна туссем патне.

Сивви мĕскĕнсене

Пĕр шелсĕр пăчăртать,

Ирпе е каçхине

Чăн хурлăх кăтартать.

Кун пек шăнсан çине-çинех,

Кăнса та выртăн ак кĕçех.

Пуçарулăх, пултарулăх

Кирлĕ кашнинех.

Унсăр ял кулли те пулăн

Шăнасем пекех.

Астăватăп: тырпул вырнă вăхăт...

Пичче кайрĕ тухса вĕренме.

Ир ăсатрĕ ăна пĕтĕм Сăкăт

Пил сунса: вĕренмешкĕн кĕме

Эп ачаччĕ ун чух — шухăшсăрчăк,

Ăнланман вĕренни кирлине.

Пулнă эп пĕчĕк арăш сулланчăк

Ăнланма пĕлменскер: çук мĕнне.

Астăватăп, аннеçĕм каларĕ

Пиччене тухас умĕн çула:

«Çăмăл пурăнăç саншăн пулмарĕ,

Йывăр пулĕ татах малалла.

Хула пурнăç ял пурнăçĕ мар вăл,

Кашни утăм укçа-тенкĕрен.

Вĕренсе çын пулсассăн, ачамăм,

Эс ан ман Сăкăтри кил çинчен».

Пичче кайрĕ те эп тăрса юлтăм

Тĕршĕнсе аннен пĕвĕ çумне.

Вăрахччен эп ăна алă султăм,

Вăл çухалчĕ куçран ял хыçне,

Вăхăт иртрĕ... Çулсем юхса кайрĕç

Пăчанар шывĕпе хумханса...

Вăхăт çитрĕ: çулсем ман пуç тайрĕç

Вĕренӳн чыслăхне ăнланса.

Астăватăп: тырпул вырнă вăхăт...

Тухса кайрăм эп те вĕренме.

Ир ăсатрĕ мана пĕтĕм Сăкăт

Пил сунса: вĕренмешкĕн кĕме.

Пăлханса ман анне тăрса юлчĕ

Тутăрне куççульпе йĕпетсе.

Уйрăлма аннерен йывăр пулчĕ,

Малалла

Хĕл илемĕ çурхи кунсенче

Хĕвел те ăшăрах сивĕре.

Çуркунне... Çурхи сивĕ кунра

Арăмпа эпĕ пултăм çулра.

Çирккаси ялĕнчен Явăша

Утса тухрăмăр пит тăрмăша.

Çуна çулĕ пĕтмен Чăвашра.

Çуна çулĕн хисеп — лашара.

Çирккасcи ялĕнче вăл чунсем

Çул хываççĕ çитсен хĕл кунсем.

Ак халь те çуна çулĕ пире

Илсе тухрĕ ялтан çут хире.

Юрлă тинĕс иленчĕ куçа...

Шухăшсем пырса кĕчĕç пуçа:

— Юрлă тинĕс выртать çĕр çинче,

Ялтăрать вăл Хĕвел айĕнче.

Пин хут пин ахах юр пĕрчисем

Хĕм сапаççĕ куçа пăхнăçем, —

Терĕм эпĕ уçса çăвара.

Арăм илтрĕ...

Сивлер. «Сăвăра

Çыр-ха эс ман çинчен виç сăмах

Вуласа киленме пĕрмаях».

Хирĕç чĕнтĕм:

— Итле, сан çинчен

Ман чĕре сăвăлать кунсерен.

Сăмахсем ялтăраççĕ куçпа,

Туйăмсем палăраççĕ каçпа.

Пйрĕн пурнăç, вăл сăвă юххи:

Малалла

Хĕвеллĕ кун. Тулта тумлать тумлам

Сар улăм витнĕ пӳрт çинчен.

Шутлаттăм эп: хăçан çитет çулла?

Тăкăрлăкпа çара уран чупма

Ачасемпе каç кӳлĕм киличчен.

Чӳречерен пăхатăп: шурă юр

Анкартинче выртать, ав, тăршшĕпе...

Ăна хупланă ансăр вăрăм пир —

Ăна анне-мĕн сарнă шăнтнă ир.

Юр евĕр шуралма тăсăмĕпе.

Куçа уçсассăн ыйтрăм аттерен:

Ăçта пичче кайса ирех тухса?

Атте каларĕ: «Вăл халь пӳрт çинчен

Юр антарать çав юр шывланиччен.

Тухса эс кур, мĕн кирлĕ тăхăнса».

Хăпартăм эпĕ кăмака çине

Ура сыратăп пуртенке илсе.

Алла тытса анне кăçаттине

Эп тăхăнатăп пит хĕпĕртесе:

Тула, тула часрах чĕнет çурхи тĕнче

Пурне, пурне çак çур куйĕсенче.

(пулмасла халап)

Мана атте лаша шырама ячĕ. Лашана тупрăм, анчах ниепле те утланаймастăп. Сикетĕп — лаша урлă каçсах каятăп. Аптраса тунката çине улăхрăм та сикрĕм. Ак тата: пĕлĕт çинех улăхрăм-кайрăм. Пыратăп йĕри-тавра пăхкаласа. Пăхатăп-турăсем пăрçа сапаççĕ.

— Турă, мĕнле анас-ши ман кунтан? — тетĕп.

— Пăрçа улăмне явса вĕрен ту та ан, — тет Турă.

Яврăм та вĕрен, çавăн тăрăх антăм. Вĕрен çĕр çине 3 чалăш çитмерĕ. Сулланса тăтăм-тăтăм та ӳкрĕм. Лачакана мăй таран кĕрсе лартăм. Çав хушăра тăрна вĕçсе килчĕ те пуç çине йăва çавăрчĕ. Çăмарта турĕ. Ларса чĕпĕ кăларчĕ. Тукмак хӳре килчĕ те пуç тăрринчи чĕпĕсене çисе кайма тытăнчĕ. Эпĕ хӳринчен ярса тытрăм. Кашкăр хăранипе калт! туртрĕ. Лачакаран тухрăм — ӳкрĕм. Кашкăра утланса лартăм та киле вĕçтере патăм.

Пăхатăп, лаша, шур çилхеллĕ урхамахăм, витере тăрать. Атте хăех лашана тупса килнĕ.

Утмăлти Упа

Чăтлăх вăрман витĕр

Ансăр сукмакпа

Килнелле васканă питĕ.

Çавăнтах хайхискерне

Тилĕ тĕл пулать,

Вылятса сар хӳрине

Илĕртсе кулать.

Патваркка Упа

Ирĕлсех каять,

Радикулитпа

Аптранине те манать.

Çавăнтах шутлать

Пĕрлешмешкĕн Тилĕпе.

Туй кĕç пухăнать.

Шав тăрать кунĕпе.

Тилĕ пит хавас,

Хĕвел пек çиçет.

Чĕрĕп чăш та чаш

Йĕппипе ăна тирет:

— Ма пит савăнан?

Ват Упу часах кăнать, —

Тесе кăшт çавна

Асăрхаттарать.

— Эп телейлĕ, — тет Тилли. —

Юратап упăшкана.

Хăратмасть вилни —

Кил юлать мана.

Кирлĕ сăмах шыраса,

Эп тĕнче тăрăх

Тухрăм утса.

Кирлĕ сăмах тупаймарăм,

Чунăм хурланчĕ,

Макăртăм.

Чуна канăçлăх шыраса,

Çуралнă яла

Кайрăм тухса.

Кирлĕ сăмах эп тупайрăм,

Чунăм савăнчĕ,

Çунатлантăм.

Кирлĕ сăмах упранать,

Тăван кĕтесре çеç.

Этем чунĕ канать

Тăван кĕтесре çеç.

Атăл урлă,

Атăл урлă

Кайăкхур васкать.

Куçĕсем ун питĕ хурлă,

Тем кунта шырать.

Пĕр-пĕччен кунта вăл юлнă,

Тусĕсем таçта.

Паянччен телейлĕ пулнă,

Халь телей ăçта?

Çырана хумсем çапаççĕ,

Акăш пĕр-пĕччен.

Кайăксем те юрламаççĕ

Шуçăм киличчен.

Ман лаша — Çилçунат,

Çил пекех вăл ыткăнать.

Кĕтĕм эпĕ витене,

Патăм ăна сĕллине.

Ачашларăм çилхинчен

Çупăрларăм мăйĕнчен.

Питĕ вăйлă Çилçунат,

Вăл ака-суха тăвать,

Çăвĕн-хĕлĕн вăй хурать,

Вăйĕ хушăнсах пырать.