Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пĕр çемьере аппăшĕпе йăмăкĕ питĕ туслă пурăннă. Анчах пĕррехинче амăшĕ йывăр чирлесе ӳкнĕ. Пĕр тăвансен амăшне питĕ сыватас килнă, анчах нимĕнпе те пулăшайман.

— Хĕрĕмсем, манăн çĕр çырли çиес килет, вăрмана кайса татăр-ха, — тет амăшĕ. — Вара, тен, сывлăхăм та лайăхланĕ.

Кĕтернепе Натали пĕчĕк карçинкка йăтса вăрмана каяççĕ. Чылайччен çӳреççĕ çырла шыраса. Пĕр уçланкăра ăна вĕсем самаях татаççĕ. Карçинкки вара тулмасть-ха. Çӳресен-çӳресен Кĕтернепе Натали çухалса каяççĕ.

Ĕшнере вĕсем питĕ интереслĕ пуканене тĕл пулаççĕ. Хăйĕн пуçĕ чечекрен, кĕлетки йăлт çулçăсенчен. Тум тирĕ çинче тĕрлĕ-тĕрлĕ ӳсентăран.

Пукане хĕрачасене хăйĕнпе паллаштарать. «Эпĕ çĕр çинчи мĕнпур чир-чĕртен сыватма пултаратăп», ­тет.

Хĕр ачасем савăнса каяççĕ, вĕсене çăвă çеç кирлĕ. Ăна хăйсен хуйхи-суйхи çинчен каласа параççĕ.

— Эпĕ сире хăçан кирлĕ, çавăн чухне уя тухса «пукане» тесе кăшкăрăр, тӳрех сирĕн пата пырăп, — тет пукане. — Анчах ман çинчен никама та ан калăр. Килĕшрĕмĕр-и?

— Пĕр тăвансем çапла тăваççĕ те. Пукане асамлă пулнă-мĕн. Чăнах те темиçе кунран вĕсен амăшĕ сывалнă та тет.

Хам сăмахăма калатăп,

Тĕлĕнсе ан аптăра:

Ессентуккире канман эп,

Эп пулман Анапăра.

Эп ялтах куратăп ырлăх

Ыррине татах кĕтсе.

Хĕрхенмерĕç маншăн сывлăх

Тăван ял, тăван кĕтес.

Юр кайсассăнах тухаççĕ

Сар çеçке те, çеçпĕл те.

Чарăнса тăрать пăртакçă

Сар хĕвел те ку тĕлте.

Тĕлĕнсе хытса эс кайăн

Итлеме пĕлсен чунпа:

Тĕнчери пур юрăç кайăк

Пухăннă пекех кунта.

Çил çук чух шыв сийĕ тикĕс,

Калăн — çутă кĕленче.

Ял кӳллийĕ маншăн тинĕс —

Чăпăл-чăпăл чӳхенме.

Ял таврашĕнчех, шанат(ă)р-и,

Çĕр илемĕ — куç тулли.

«Ешĕл улăх» санатори

Уçрăм эпĕ хам валли.

Сывлăм шывĕпе исленнĕ

Сывлăша çăтап шала.

Тепĕр чух — çак та илемлĕ —

Кваклатса илет шапа.

Ак каллех тавралăх шăпăрт

Çил те çук çӳçе сирме.

Вăхăт-вăхăт кăна шăмпăрт!

Сас тăвать карас сиксе.

Пуç таятăп, тăван ялăм,

Малалла

Кĕркунне, кĕркунне чĕремре...

Куçăмра тип куççуль ĕмĕре.

Каснă чĕлĕ тепре çыпçăнмасть,

Иртнĕ кун каялла таврăнмасть.

Айăплассăм килмест никама,

Пĕр хама айăплатăп, хама.

Ăраскалăм çапла, мĕн тăвас?

Шăпама çаплипе йышăнас.

Пĕлеймерĕм, каçар, юратма,

Сыхлаймарăм таса туйăма.

Тӳрлетеймĕн халь тин йăнăша,

Чун-чĕре ыратса йынăшать.

Турăçăм! Пурăнма ăс парсам,

Хуйхăма çĕнтерме пулăшсам,

Чĕрери шанчăка вăратсам,

Çамрăклăх йăнăшне каçарсам.

Пурнăçсăр çук вилĕм,

Вилĕмсĕр çук Пурнăç —

Çыхăннă мĕнпурĕ çакă Тĕнчере.

Шурăм пуçĕ килĕ,

Кайран килĕ анăç,

Кĕтсе илĕ каçĕ яланах ире.

Эп кайсан та савĕ Тĕнчене хĕвелĕ,

Эп кайсан та шăвĕç вĕçсĕр пĕлĕтсем.

Ăшă çумăр çăвĕ,

Вĕрĕ сивĕ çилĕ,

Шевле сапĕç пурпĕр йăлтăр çалтăрсем.

Пурăнăç — самантлăх,

Çут тĕнче — хăналăх,

Пуртан çук пулатпăр — пурăнар паян.

Кайнисем килмеççĕ,

Кайсан — çук пуласлăх,

Саманта хаклар-и çавăнпа ялан...

Мĕншĕн кăмăлăм хытса

Ларнă пĕчĕкрен?

Çавăнпа та хурланса

Эп çӳреп куллен.

Кам асамлă вăй тупса

Чĕртĕ чирĕмрен?

Кăмăла çемĕçтерме

Пулăшсам, аннем!

Ялкăшать чун, сӳнтерме

Вăй-хăват кӳрсем.

Пĕр асапсăр сипленме

Эсĕ вĕрентсем.

«Кăмăлна çемĕçтерме

Ырă ту çынна.

Çулăмпах çун, ĕçлеме

Хăнăхтар хăвна.

Пулĕ çăмăл сипленме —

Шан çеç шăпуна».

Хам çинчен эппин манса

Ыр тăвам çынна,

Канăçсăр ĕçре çунса

Йăпатăм чуна,

Хĕн-асап пĕрмай чăтса

Ирттерем куна.

Темĕн ĕçпе вуламалли çурта пырса кĕрсессĕн, пĕрене çумне çакса янă стена хаçачĕ çинчи пысăк саспаллисемпе «Пуп Иппат, алли ухват» тенĕ статьяна Иппăт пупăн куçĕ курах кайнă.

Паллах, статйине вуламасăрах, унта мĕн çинчен çырнине туйса илнĕ.

— Анахвĕмсем... — кирпĕч пекех хĕрелсе кайса шăл айĕн ятлаçса тăрать. Вăрă пек йĕри-тавра пăхса илчĕ те, никам та çуккине кура, стена хаçатне тытса хăйĕн çинчен çырнă статйине çĕтрĕ тăкрĕ.

— А-а-а! — тесе пĕлĕт çинчи аслати пек кĕрлеттерсе ячĕ пĕри ун хыçĕнчен. — Мĕн туса хутăн?

Ку хăйĕн пӳлĕмĕнчен сиксе тухнă вуламалли çурт пуçлăхĕ пулнă.

— А-ан... я-я-ятлăр... шу-шуйттан илĕртрĕ... — теме пуçларĕ пуп хăранипе, нимĕн калама пĕлмесĕр.

— Ак мĕн калам сана, пачăшкă, — терĕ вуламалли çурт пуçлăхĕ. — Лар та çакăнта, пĕтĕм хаçата çĕнĕрен çырса тух. Ахаллĕн лектерĕпĕр сана, тĕрмерех çĕрсе вилĕн.

— Пĕтĕм хаçата-и? — тесе ыйтать Иппат куçĕсене чармакласа.

— Пĕтĕм хаçата çав!

— Ох, хоспоти Иисусе! — пит вăрăммăн сывласа ячĕ те хаçат татăкĕсене тирпейлесе пухма пуçларĕ.

Унтан пуп сĕтел хушшине ларса çырма тапратрĕ. Малтанах, ял Советсем, шефсем, сăмакунщиксем çинчен çырнă чухне, алли чип-чиперех çыратчĕ. Хăйĕн çинчен çырнă статья тĕлне çитсенех, пуп алли лăштах кайрĕ, малалла çыраймасть.

Малалла

Пăхатăн та хĕвел пек ăшăтатăн,

Кулатăн та чуна йăлт пăшăхлатăн.

Кам маншăн турă иккенне пĕлессĕн —

Вăл эсĕ!

Сана савса çӳреççĕ ирĕн-каçăн

Тĕп хулари тем чухлĕ паттăр каччă.

Кам шутсăрах юратнине пĕлетĕп —

Вăл эпĕ!

Калаçура мăн çын пек курăнатăн,

Юрлатăн та — саркайăках пулатăн.

Ман тĕлĕкри çăтмах тĕнчин кĕтесĕ —

Вăл эсĕ!

Апла та пулĕ пурнăç вăл, капла та,

Яшсен килĕштерни çитет алла та.

Кам саншăн хытă çуннине пĕлетĕп —

Вăл эпĕ!

Çумăр çăвать чарăнми.

Тăвăл кăрлать.

Кирлĕччĕ. Кирлĕччĕ, çутăр-и!

Çул тасалать.

Чунăм çунать парăнми.

Ăшăм вăркать.

Килтĕрччĕ. Килтĕрччĕ... Çитрĕн-и?

Чун савăнать.

Савнă-ши сана эп е савман-ши —

Калаймастăп халĕ тин татса:

Çут тĕнче пĕрех хаваслă маншăн,

Çаплипех çанталăк тап-таса.

Вĕлтĕр çил шурă юрпа хавассăн

Алхасса ачашланать кăна.

Ку чухне санпа пулнă пулсассăн

Юлăттăм туймасăрах ăна...

Халиччен мĕнле çакна пĕлмен эп —

Сансăрăн та çут тĕнче хитре!

Юр пĕрчи те, вылянса киленнĕн,

Чуптума пĕлет мана питрен.

Пуç çине нуша кăна çусан та

Вилес марччĕ чĕрĕллех чунпа.

Пурнăç пушăпа çапсах тăрсан та

Шуçăма кĕтесчĕ шанчăкпа.

Такăнмассерен чан çапас марччĕ

Ылханса телейсĕр шăпана.

Тĕнчене çаплипелех савасчĕ,

Ĕмĕтпе кĕтесчĕ Ырана.

Кĕрхи кун çитнишĕн ан хурланăр,

Çуркунне каллех, каллех килет —

Кулăр, йĕрĕр, савнăр, асапланăр,

Куççуль витĕр савăр хĕвеле!

Пурăнăç хуранĕнчен мĕн ĕмĕр

Хуратса кашни куна çĕрпе

Пĕр алтăрпала шерпет ĕçетпĕр,

Наркăмăш ĕçетпĕр тепринпе.