Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çĕрлехи çапăçу чакаланă сăрта

Çутатать ирхи шуçăм — çут ылтăн.

Сывлăм ӳкнĕ варта çамрăк паттăр выртать,

Пăшалне чăмăртанă хăй хыттăн.

Ӳксе выртнă çĕртен юлташне вăл шырать.

Вăйсăр куçĕ ун, вилĕм пек, сыхă...

Тăван мар-çке умра,

савни мар-çке çумра, —

Палламан хĕр сӳтет шурă çыхă.

«Ан та тăрăш, юлташ, —

илтĕнет лăпкă сас, —

Сăрхăнать юлашки чĕрĕ юнăм;

Ӳте пуля кăшлать, ăша тимĕр касать,

Сивĕ вилĕм туять çамрăк чунăм.

Итлесем, ырă хĕр: илт савниçĕм ятне, —

Ман чĕре çумĕнчех унăн адресĕ.

Аслă Атăл ялне, савнă тусăм патне

Ман çинчен пĕлтерсе çыру яр эсĕ.

Эс пĕлтер ăна: вилĕм пăхсан куçăмран,

Çӳçенсе каялла эп чакмарăм.

Куç курми тăвăлра, чарăнми çулăмра

Эпĕ çапăçрăм çивĕч, хаяррăн.

Эс пĕлтерччĕ ăна: шухă çамрăк пуçа

Эп çĕршывăн телейĕшĕн патăм.

Пурнăçа юратса эп хупатăп куçа,

Çĕр çинче ман юлать ырă ятăм...»

Малалла

I

Пӳртре тар шăрши. Сывлама питĕ йывăр. Сывлăш çитмест. Малти шăннă чӳречесем умне уйăх хыпаланса пычĕ: пӳрт ăшне пăхать, çывракан çынсене çутатать. Унтан, кăмака умĕнче çакăнса тăракан çăпала çине ӳкрĕ те, çăпалапа ашкăнма тытăнчĕ.

— Çывăр ĕнтĕ... Никантăр... çывăр... Мĕн йăваланса выртатăн? Шурăмпуç та килет пуль ĕнтĕ, çутăлать пуль, çывăр.

Илтмест Никантăр арăмĕн сăмахне, арăмĕ çав сăмах хыççăн ун çумнерех шунине те туймарĕ. Хăрах аллине тăлăп ăшĕнчен кăларса тарланă кăвак пуçне тытрĕ те хăй сисмен çĕртенех:

— Эх-х! Самана! — йывăррăн тăсса каларĕ.

Каларĕ те çавăнтах хăраса ӳкрĕ. Хăй сасси улшăннинчен, хаярланнинчен хăрарĕ. Хĕсĕк ампар айĕнчен тĕртĕнсе тухакан хăвăл каска пекех туйăнчĕ ăна хăйĕн сасси.

— Ара, Никантăр, тул çутăлать вĕт, çывăр.

Çук, каллех илтмерĕ. Арăмĕ тата çумнерех çыпçăнать, ăна ыталаса хăй патнерех хĕсет... Çук, туймасть Никантăр, илтмест арăмне.

...Вăл хапха умĕнче юр хырать. Сарлака, çĕнĕ кĕреçепе юра картла-картла тухать те чĕркуççи таранах хӳсе кайнă юра çул çине ывăтать.

Ыттисем те юр хыраççĕ. Кашни хапха умĕнчех. Хĕрарăмсем шыв ăсма каяççĕ, хăшĕ таврăнать.

Малалла

Ĕçсе тăранаймасть çерем

Ирхи çут сывлăма.

Курса тăранаймастăп эп

Тăван çĕршывăма.

Чĕкеç юрлать, юрлать чĕкеç

Ман пӳртĕм тӳпинче.

Сан сăнару, çĕршыв-анне,

Чĕремĕм тĕпĕнче.

Хĕвел юхтарĕ шăратса

Çӳл ту çинчи пăра.

Ман юрату сӳнми çунать —

Хĕвел пек ялтăра.

Хăй йăвине, чĕпписене

Вилсе упрать чĕкеç.

Çĕршывăм, эп те çавăн пек

Пурнатăп саншăн çеç.

«Шур хут тăкакĕ кайĕ-ши усса?» —

ку шухăш çекĕлĕ нихçан çĕклемĕ

графомана халь çухаран йăтса:

унпа сăмахăн хакĕ пĕчĕкленнĕ.

Çырас сăлтав нумай ун — васкасах

çумкурăк пек ӳссе тухать вăл йăшăл.

Кулуарта вăл тăрĕ час-часах,

элек пăтти пĕçерĕ пăшăл-пăшăл.

Сана нумай пĕлтерĕшлĕн пăхса,

вăл классика çинчен те ăнлантарĕ.

Талант курсан, çухалĕ тарăхса,

пытанĕ тĕттĕм кĕтессе, мăнтарăн.

Ак графоман сăн-пичĕ! Пĕрех хут

сăлтавсăр варланмарĕ манăн хут.

Мухтанмăп сурчăк сирпĕтсе пĕрре те

Залра эп, санашкал, пур-çук ĕçпе.

Сана, çатта çынна, курсан, пĕретĕп

куç харшине лĕкленнĕ ăшчикпе.

Мана ăсран тайтармĕ йӳн реклама,

ăсчах пек тыткаламăп эп хама.

Зал пултарусăр актера хакламĕ,

вăл чупмĕ ун патне чечек пама.

Хакне пĕлсен, капăрланмасть ăс-хакăл,

куç хывтарас тесе юхха хĕрле.

Эп путĕш мар — çӳремĕп йăкăл-якăл,

çынна мăнаçлăн пăхмăп ӳхĕлле.

Эс пурнăç сценине пăсатăн, мур:

тупман эс çын рольне; шыра — вăл пур.

Çыру сĕтелĕ хушшине ларсассăн —

перо йывăрăшне туйса-ши? —

ал сасартăк усăнать, сывлатăп ассăн:

салхулăхпа пăркăчланать ăс-хал.

Чӳречерен вĕçсе ӳкет сар çулçă,

çӳрет халь авăн уйăхĕ уйра.

Хĕвел кулсан, пĕрех ăс-кăмăл уçă:

хавхаланса ташлатăп пек туйра.

Самант — шăлса каять кичемлĕх çилĕ

хĕвел шевлиллĕ туйăма татах.

Сĕтел çине эп ӳпĕнетĕп çиллĕн,

ятна пăшăлтатса калать тута.

Санпа эп калаçма шыратăп мел,

чĕре пăрне ирĕлтерен хĕвел!

Йăкăрти газик, шурă юр çинче хура çип евĕр тăсăлса выртакан шоссе тăрăх çур сехете яхăн «тусан кăларттарнă» хыççăн, сасартăк сулахаялла пăрăнчĕ те тăпах чарăнчĕ. Сарманкин чарчĕ ăна.

— Тăхта! — терĕ вăл кăшкăрнă пекех хыттăн, шоферне хулĕнченех ярса тытса. — Ан васка... — Кабинăран тухма тăчĕ.

— Ăçта эсир, Василь Владимирыч? — начальникĕ тем тума хăтланнине курса, хыпаланса ӳкрĕ лешĕ.

— Çула кайса тĕрĕслес тетĕп. Тен, машинăпа кĕме çук унта...

— Пулать! Мĕн пăшăрханатăр эсир, Василий Владимирович?.. Кĕретпĕрех! — шантарчĕ шофер. — Виç-тăват çухрăма çуран çӳреместĕр ĕнтĕ...

— Путса ларсан? — аллине тыткăчран вĕçертмесĕрех ыйтрĕ Сарманкин.

— Лармастпăр! Курса кăна тăрăр акă...

— Асту эппин.

Газик çĕнĕрен хускалать те — эпир самантрах тарăн-тарăн çырмана кĕрсе тăратпăр. Чăн-чăн çырмана. Çыранĕсем те пур ун (вĕсен çуллĕшĕ пĕр-ик метртан та кая мар пулĕ), тĕпĕ те. Шывĕ çеç çук. Ун вырăнне вара — юр, юр... Иш те иш кăна, кăмăлу тăраничченех ашăнтар!

Пирĕн газикĕмĕр ишет. Нăйкăша-нăйкăша ишет вăл, сарăпсăрскер. Кĕрт курпунĕсене вата-вата тапăçланать. Пĕтĕм вăйран туртăннипе пулас, е пĕр çыран çумне çапăнать, е теприн çумне; вăхăт-вăхăт, хал çитереймесĕр, вырăнта тĕпĕртетсе-ташлакаласа та илет.

Малалла

Тĕттĕмлĕх икĕ питлĕ,

Тĕттĕмлĕх çичĕ питлĕ.

Тĕттĕмлĕхре çуралнă юрату

Тĕттĕмлĕхех путать.

Чĕлхе вĕçĕнчи сăмахсем —

Иĕп вĕçĕнчи сăмахсем пек!

Ӳксе

Шап! шаплатаççĕ вара ман ума!

Çурăлаççĕ

Тулса çитнĕ лӳппер тумламсем пек.

Пушанать пек чуну,

Вăхăтран —

Лăш каять ыратни,

Пуç мими,

Юн тымарĕ сурни...

Ман вара —

Сана хирĕç калас сăмахсем

Йĕп вĕçнелле кармашаççĕ...

«Çаврăнса пăхмастăн, —

Тет йăмра сана, —

Е эс палламастăн

Хăвăн ыр тусна?»

Чим-ха, чим, асилтĕн

Тимлесе пăхсан.

Эс шăхлич тусаччĕ

Çиччĕ тултарсан.

— Эс те тем асилтĕн

Ун умне пырсан?

— Сывлăш çавăрсаччĕ

Ватлăх хуçлатсан.

Шăхлич мар, туятăп,

Ман çитес кунра.

Пуçăма таятăп

Сан умра, йăмра.