Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

«Турăçăм, манăн аннене паян киле урă илсе килсемччĕ. Хутса хунă, пулса çитнĕ тутлă шăршлă мунчара пире киленсе çăвăнма хăвăн ирĕке парсамччĕ. Турăçăм, паян анне урă килсен Эсĕ тĕнчере пуррине чăнахах та ĕненĕп, санăн хăвату пысăк пулнине те туйăп», — çапла шухăшласа, ăшĕнче кĕлтуса майĕпен çурĕ мунча урайне Рита. Хăмасене курăс мунчалипе сап-сарă пуличчен хăшканă хыççăн «йӳççи тула — тутли шала» тесе тепĕр хут ăшшине пачĕ те мунча алăкне шатлаттарса хупрĕ.

Рита ача пулин те ват çын пекех ĕçленине ялта пурте пĕлеççĕ. Ĕçре çеç мар, вĕренӳре те чи пултаруллисенчен пĕри вăл, çавăнпа та ăна учительсем те юратаççĕ. Мĕнле веçех ĕлкĕрет çак пăрчăкан пек хĕр пĕрчи? Амăшĕ ĕçсе выртнă вăхăтра хуçалăхри пур ĕçе туса пыма, кил-çуртне тап-таса та тирпейлĕ тытма, çав вăхăтрах вĕренме мĕнле хăвачĕ çитет-ши тесе тĕлĕнет ял-йыш. Çемьере ывăлсем ӳстерекенсем ун çине ăмсанарах пăхаççĕ, кашниех Рита пек хĕре хăйĕн кинĕ вырăнĕнче курма ĕмĕтленет.

Мунча хатĕр. Амăшĕ ĕçрен килессе чăтăмсăррăн кĕтрĕ хĕр. Вăхăт ирттермелле çĕр улми пахчине тухса йăрансене пăхса çаврăнчĕ. «Пурте йĕркеллех, йăлăхтарса çитернĕ колорада нăррисем те курăнмаççĕ. Пахчари курăка вара ыран ирех çулмалла, аннене асăрхаттарма манас марччĕ. Ав, кӳршĕсем паянах çулма хатĕрленеççĕ», — пысăк çын пек шухăшларĕ Рита.

Малалла

Каçсерен пахчана эп тухатăп,

Шурă хурăн курса тайăлатăп.

Йăрăс хурăн пӳне,

Санăн ик çивĕте

Эп епле-ха манма пултарайăп?

Шăпчăксем юр юрлаççĕ — тăнлатăп,

Юнашар эсĕ çук — çук ман айăп.

Шăнкăрав сассуна,

Çырла пек тутуна

Эп епле-ха манма пултарайăп?

Каç кăвак чаршавне карнă майăн,

Çăлтăрсем куç хĕсеççĕ нумаййăн.

Сан чĕкеç чĕлхӳне,

Çĕмĕрт пек куçсене

Эп епле-ха манма пултарайăп?

Çутă уйăх шăвать — пĕччен кайăк,

Ман çунан чĕрере пач çук айăп.

Акăш пек ташшуна,

Шăпчăк пек юрруна

Эп епле-ха манма пултарайăп?

Лашине васкатать кăвак шуçăм,

Тилхепи пур — карт-карт! турткалать.

Уйрăлассăм килмест, кăвак куçăм,

Ах, мĕн-ма хăвăрт тул çутăлать?

Таврана ирхи ĕнтрĕк те çапрĕ,

Тӳпере çаплах çăлтăр вылять.

Кăкăрта яш чĕре тăпăртатрĕ,

Ах, мĕн-ма хăвăрт тул çутăлать?

Ял çине кăвак çутă та çапрĕ,

Сарă кайăк юрри шăранать.

Çĕмĕрт çурнă çеçке шăрши çитрĕ,

Ах, мĕн-ма хăвăрт тул çутăлать?

Хуйхă-суйхă кăшлаймарĕ

Чĕрене.

Çил килсен те авăнмарĕ

Вĕрене.

Тĕксĕм пĕлĕт хуплаймарĕ

Хĕвеле.

Чурăс çын та кураймарĕ

Куççуле.

Мана эсĕ тиркемерĕн

Пулмалла.

Ăшшăн, ыррăн çеç çĕклерĕн

Кăмăла.

Ачашларăн, ыталарăн

Пилĕкрен.

Юратса хуллен каларăн:

«Кăшт хĕрхен...»

Юратса хайларăм çаврăм

Çак кунах.

Сана курса эпĕ саврăм

Чăн-чăнах.

Шап-шурă кофта тăхăнаттăм —

Хам аллăмпа тĕрленине.

Юрла-юрла шыва васкаттăм

Ял вĕçĕнчи çăлкуç патне.

Хул çийĕн — сарă кĕвентеччĕ,

Чăнкăртататчĕç витрисем.

Шур акăш пек вĕçес килетчĕ,

Ĕмĕтленсе, хĕпĕртесе.

Çитсе тăратчĕ çамрăк каччă,

Хыçран куллен чупаканскер;

Çунатчĕ, маншăн тунсăхлатчĕ,

Эп пур, туймастăм нимĕскер.

Кашни çыннах чун юратаймĕ

Хитре пулсан та сăнĕпе.

Пĕрне кăна чĕрӳ манаймĕ —

Вăл саншăн çывăх пулнипе.

— Аннеçĕм, салам...

Пахчара кишĕр йăранне çумлакан шурă тутăрлă ватă хĕрарăм пуçне хăвăрт çĕклерĕ те йĕри-тавралла пăхкаларĕ: «Турăçăм, Ирина сасси-çке ку, нивушлĕ шутла-шутла аташа пуçларăм?» Куçĕ тĕлне никам та пулманшăн тарăхса хаш! сывларĕ кинеми. Хăлхана çеç тенчĕ пулĕ тесе вăраххăн пĕшкĕнчĕ те ĕçчен аллисемпе хăвăрт-хăварт çум курăкне çумлама тапратрĕ. Унăн чĕри канăçсăрланчĕ, пичĕ тĕксемленчĕ. Пуçĕнче вара палланă çывăх сасă янăрарĕ. Çав самантра Палаки кинемие такам пуçне çĕклесе пăхма хистерĕ тейĕн. Вăшт кăна тăчĕ те алăк еннелле çаврăнчĕ. Ак, тамаша, пусă тĕлĕнче Ирина кулкаласа тăра парать! Ура вăйĕ лăштăрах кайрĕ ватă хĕрарăмăн. Ӳкес мар тесе вăл туххăмрах çум курăк купи çине кайса ларчĕ.

— Аюк, аннеçĕм, сана çапла вăйлă хăратнине пĕлес пур, кунашкал хăтланман пулăттăм, — терĕ те Ирина икĕ аллине ик еннелле сарса чупса пычĕ, чи çывăх çыннине мĕнпур вăйран ыталаса илчĕ. «Сансăр çав тери тунсăхларăм, аннеçĕм, анне, каçар мана, эпĕ яланлăхах сан патна килтĕм», — пăшăлтатрĕ хĕр пĕр чарăнми. Нумай ларчĕç-и вĕсем çапла, сахал-и — вăхăт пĕр шелсĕр малалла чупрĕ. Çак самантра хĕвел те хăйĕн ылтăн пайăркисене çак икĕ çывăх чун çине нумайрах янă пек туйăнчĕ.

Малалла

Çурхи ыр вăхăт — çепĕç туйăм —

Савăнтарать кашнин чунне.

Кăçал чечек шăтсассăн туйрăм,

Чăн юратун вăй-хăватне.

Сап-сарă хăю пек ик çивĕт

Иртсе анать ун пилĕкрен.

Темме пăхать мана хĕр сиввĕн,

Çӳхе тути кулмасть хитрен?

Ун çумĕнче сăпайлă каччă,

Ман чунăм тăвăллăн сикет.

Пĕрле çӳреççĕ ир те, каç та —

Ман çеç телейĕм çук иккен.

Çамрăк ĕмĕр хăвăрт иртрĕ

Йăлтăр! çиçнĕ çиçĕм пек.

Хуйхă тухрĕ чунăм витĕр

Вĕлле хурчĕн сăнни пек.

Пĕчченех халь тĕшĕлетĕп

Тахçанхи вăхăтсене,

Ма уйăрайман-ши тетĕп

Ыррине — усаллине.

Пĕтерет хĕр чух айванлăх,

Юратса юта шанни.

Халь кăна курнать пит лайăх

Хăш тĕлте хам йăнăшни.

Янаху çитсе пырсан та

Çыртаймастăн чавсуна.

Пĕр иртсе кайсан нихçан та

Тавăраймăн çав куна.

— Каласа пар, Ехрем пичче,

Чăнах та пысăк-и тĕнче?

Пуçламăшĕпеле хĕрри

Ун пур-и? Ун ăçта варри?

Чĕлĕм турта-турта пичче,

Лараканскер тулта пĕччен,

Каларĕ шухăшлăн мана,

Ялти айван хĕрача

— Ытла та пысăк вăл тĕнче,

Çак çут тĕнче ытамĕнче.

Пуçламăшĕ — тăван ялта,

Чи лайăх вырăнĕ кунта.

Варри ун — пирĕн урамра,

Курсам, шăпах вăл сан умра.

Çерем кĕççи те ват йăмра,

Çырма лапри те пур çумра.

Эп çаврăнтăм тĕнче тавра,

Ялан тăратчĕ ман умра

Çеремлĕ те йăмраллă ял,

Уç саслă хур та кăвакал.

Тус-тăвансем, ял çыннисем —

Асран кайми ятсем-сăнсем, —

Ялан çӳрерĕç юнашар,

Вĕсем пур чух эс мĕскĕн мар.

Тĕнче тавра çӳренĕ май

Чунпа эп пурăнтăм ялта.

Ют юрă илтрĕм эп нумай,

Чăваш юрри — тĕпре, шалта.

Чăваш юррипеле ташши

Çĕклерĕç ман чуна ютра.

Тăван чĕлхеçĕм чун ăшши

Пулайрĕ çавă самантра.

Ĕнер хĕвел хĕртетчĕ,

Курăк çунса типетчĕ,

Тусан куçа çиетчĕ,

Çăвар уçас килместчĕ.

Хĕрлĕ чечек çинчи тумлам

Çĕр савăнса хашлатрĕ.

Паян çумăр чашлатрĕ,

Сар чечекĕ калать: «Салам!»