1905 ҫулта Н.А. Бобровников Патша манифесчӗ пирки текст кӑларнӑ, унта чӑвашсене Патшалӑх думине юрӑхлӑ ҫынсене суйлама чӗнсе каланӑ. 120 ҫул ытла унтанпа иртнӗ. Апла пулин те вӑл вӑхӑтри текст стилистики питӗ кӑсӑклӑ. Хӑй текстпа эсир Наци вулавӑшӗн сайтӗнче паллашма пултаратӑр.
Чи малтанах орфографие пӑхса тухар. Чӑн та, вӑл вӑхӑтра ҫирӗп орфографи правили пулман, ҫавна май йӑнӑшсем чылай тӗл пулаҫҫӗ. Ку кӗнекесене те вӑл вӑхӑтра наборласа ҫапнӑ — ҫакӑ та йӗр хӑварнӑ. Калӑпӑр, пӗр вырӑнта «кӗперне» тесе ҫырнӑ, тепӗр вырӑнта — «кӗпӗрне».
Халь эпир «уес» тесе ҫырма хӑнӑхнине «уяс» (уйас) тенӗ, ҫапла май вулама йывӑр «Хусан уйасин» (Хусан уесӗн) пулса тухнӑ.
Тепӗр вырӑн: «школа», «больница» сӑмахсем. 1905 ҫулсенче ку сӑмахсене чӑвашлатса ҫитереймен ӗнтӗ, ҫавӑнпа та вӗсене ҫапла ҫырнӑ. Пӗтӗмлетсе каласан, 1920–1930-мӗш ҫулсенче сӑмахсене ытла та чӑвашлатнишӗн ятланӑ пулин те вӗсен ӗҫӗ чӑваш ҫырулӑхне витӗм кӳнӗ-кӳнех.
Усӑ куракан сӑмахсем те кӑсӑклӑ: мальен, кайьен.
Иртнӗ ҫул вӗҫӗнче Чӑваш кӗнеке издательствинче «Чувашский народный танец «Сорхори». Чӑваш халӑх ташши «Сорхори». Chuvash Folk Dance «Sorkhori» кӗнеке пичетленсе тухнӑ. Унӑн авторӗ – Владимир Милютин.
Кӗнекене пичетлеме Раҫҫейӗн Цифра аталанӑвӗн, ҫыхӑну тата массӑлла коммуникаци министерстви укҫа уйӑрса пулӑшнӑ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче Ирина Трифоновӑн «Письмо Олеси. Олеся панӑ ҫыру» ятлӑ кӗнеки пичетленсе тухнӑ.
Ҫӗнӗ кӑларӑма икӗ чӗлхепе: вырӑсла тата чӑвашла — кун ҫути кӑтартнӑ. Повеҫе вырӑсларан чӑвашла автор хӑй куҫарнӑ иккен. Ирина Трифонова пирки Чӑваш кӗнеке издательствин сайтӗнчи хыпарта ҫыравҫӑ, куҫаруҫӑ, журналист, дизайнер тесе пӗлтернӗ.
Вӑл Тутарстанри Ҫӗпрел районӗнчи Хулаҫырми ялӗнче ҫуралнӑ. 2019 ҫултанпа Хусанти «Сувар» хаҫатӑн тӗп редакторӗнче тӑрӑшать.
Чӑваш Енри паллӑ музыковед, Михаил Кондратьев, Чӑваш Республикин ача-пӑчапа ҫамрӑксен вулавӑшне хӑйӗн кӗнекисене парнеленӗ.
Михаил Григорьевич — ученӑй-музыковед, искусствоведени докторӗ, профессор, Раҫҫейӗн искусствӑсен тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ. Унӑн ӗҫӗсене хамӑр республикӑра кӑна мар, ун тулашӗнче те аван пӗлеҫҫӗ.
Михаил Григорьевич вулавӑша икӗ томран тӑракан «Избранное»,
«Чувашская музыка в зеркале параллелей», «Степан Максимов» кӑларӑмсене парнеленӗ. Унсӑр пуҫне вӑл А.А. Трофимовӑн «Время – искусство – искусство – знание: проблемы теории и истории стилевых направлений. Живопись. Графика. Скульптура. Архитектура» кӗнекине те илсе пынӑ.
Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗнче «Варкӑш» литература клубӗн раштав уйӑхӗнчи ларӑвӗнче Нина Артемьевӑн «Ӗмӗрхи кӗвӗ» сӑвӑ кӗнекине сӳтсе явассине эпир унччен пӗлтернӗччӗ-ха. Кӑҫал кӗркунне Чӑваш кӗнеке издательствинче кун ҫути курнӑ кӑларӑма автор тӗрлӗ ҫулта ҫырнӑ сӑвӑсем кӗнӗ.
Ларӑва пухӑннӑ поэтсемпе прозаиксем, литературоведсемпе журналистсем, вӗрентекенсемпе библиотекарьсем поэт пултарулӑхне ырласа калаҫнӑ.
Аса илтерер: автор Тутарстанри Аксу районӗнчи Ҫӗмӗртлӗ ялӗнче ҫуралнӑ, пӗр вӑхӑт Шупашкарти пир-авӑр комбинатӗнче ӗҫленӗ, И.Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университетӗнчен вӗренсе тухнӑ хыҫҫӑн 1977–2003 ҫулсенче «Хатӗр пул» (каярахпа – «Ҫилҫунат», «Самант») журнал редакцийӗнче тӑрӑшнӑ.
Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ «Национальные картины мира в литературах народов Волго-Уралья» Пӗтӗм Раҫҫейри ӑслӑлӑхпа практика конференцийӗн материалӗсене пӗр ҫӗре пухса пичетленӗ.
Ҫеҫпӗл Мишши ҫуралнӑранпа 125 ҫул ҫитнине халалланӑ ҫав мероприятие 100-е яхӑн ученӑй-гуманитари, преподаватель, аспирант, магистр хутшӑннӑ. Вӗсем ҫӗршывӑн тӗрлӗ регионӗнчен: Мускавран, Хусантан, Ӗпхӳрен, Ижевскран, Глазовран, Саранскран, Йошкар-Оларан, Сыктывкартан, Воронежран, Мурманскран, Ханты-Мансийскран, Элистаран, Якутскран тата, паллах, Шупашкартан пулнӑ.
Ҫак кунсенче Ҫеҫпӗл Мишши фончӗ вулакана тата тепӗр паха кӗнеке парнелерӗ. Ку вӑл — Чӑваш АССРӗн К.В.Иванов ячӗллӗ Патшалӑх премийӗн лауреачӗн Куҫма Турханӑн (1915–1988 ҫҫ.) «Сӗве Атӑла юхса кӗрет» трилоги-романне тишкернӗ хайлавсен «Икӗ вут хушшинче» ятлӑ пуххи.
Вӗсен авторӗсем виҫҫӗшӗ те Халӑхсем хушшинчи Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ преми лауреачӗсем — Чӑваш Республикин искусствисен тава тивӗҫлӗ деятелӗ Аристарх Дмитриев, Чӑваш халӑх поэчӗ Валери Туркай тата Тутарстан халӑх поэчӗ Ренат Харис.
Асӑннӑ авторсем виҫҫӗшӗ те К.С.Турханӑн вилӗмсӗр романне питӗ пысӑка хурса хаклаҫҫӗ, ку хайлав чӑваш, тутар, вырӑс тата ҫармӑс халӑхӗсен авалхи историне лайӑхрах пӗлме, Раҫҫейри халӑхсен туслӑхне ҫирӗплетме пулӑшнине палӑртаҫҫӗ.
Ҫеҫпӗл Мишши фончӗ ҫитес вӑхӑтра «Икӗ вут хушшинче» кӗнекене Шупашкарти филолог-студентсене тата чӑваш литературине чунтан юратакан шкул ачисене парнелеме палӑртать.
Чӑваш кӗнеке издательствинче «Тилӗ юмахӗсем. Сказки про лису» кӗнеке пичетленсе тухнӑ. Ку кӑларӑма та, ытти чылай кӗнеке евӗрех, 1000 экземпляр тиражпа кун ҫути кӑтартнӑ.
Ҫӗнӗ кӑларӑма тӑван халӑхӑмӑрӑн тилӗ ҫинчен калакан вун виҫӗ юмахӗ кӗнӗ. Вӗсене издательство ӗҫченӗ Ольга Иванова пухса йӗркеленӗ, редакторӗ те вӑлах.
Кӗнекене Юлия Лутошкинӑн ӳкерчӗкӗсемпе капӑрлатнӑ.
Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗнчи «Варкӑш» клубӑн ҫак уйӑхри ларӑвӗнче Нина Артемьеван «Ӗмӗрхи кӗвӗ» кӗнекине тишкерӗҫ. Мероприяти раштав уйӑхӗн 23-мӗшӗнче 18 сехетре пуҫланӗ.
«Ӗмӗрхи кӗвӗ» кӗнеке 1 пин тиражпа Чӑваш кӗнеке издательствинче кӑҫал пичетленсе тухнӑ. Асӑннӑ кӑларӑм авторӗ, Нина Артемьева (Нина Мокина), Тутарстанри Аксу районӗнчи Ҫӗмӗртлӗ ялӗнче ҫуралнӑ. Емелькинӑри тулли мар вӑтам шкултан вӗренсе тухсан Шупашкара куҫса килнӗ, пир-авӑр комбинатӗнче ӗҫленӗ, каҫхи вӑтам шкулта вӗреннӗ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче пӗлтернӗ тӑрӑх, 1977 ҫулта И.Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университетӗнчен вӗренсе тухнӑ хыҫҫӑн 1977–2003 ҫулсенче «Хатӗр пул» (каярахпа – «Ҫилҫунат», «Самант») журнал редакцийӗнче ӗҫленӗ. Нина Артемьева сӑввисем «Ялав», «Тӑван Атӑл» журналсенче, «Хусан», «Поэзия» альманахсенче, «Ҫӗнӗ кӗвӗ» коллективлӑ сборникра, «Чӑваш литературин антологийӗнче» (Поэзи) тата ытти кӑларӑмра пичетленнӗ.
Нина Артемьева – Раҫҫейӗн Журналистсен союзӗн, Раҫҫей Писателӗсен союзӗн пайташӗ, Марфа Трубина ячӗллӗ преми лауреачӗ.
Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтӗнче «Этнокультурные процессы и межэтнические отношения в Чувашской Республике: историко-социологическое исследование» коллективлӑ монографи кун ҫути курнӑ.
Социаллӑ гуманитари енӗпе тӗпчев ирттернӗ авторсем: истори наукисен докторӗ Иван Бойко, истори наукисен кандидачӗ Валентина Харитонова, филологи наукисен кандидачӗ Артем Гаврилов. Вӗсем пурте гуманитари институтӗнче ӗҫлеҫҫӗ.
-0.7 °C