И.Я.Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика университетӗнчен вӗренсе тухнӑ Анастасия Анохина, Александр Кириллов тата Александра Миронова ҫӗнӗ йышши шкул дневникне хатӗрленӗ. Вӑл икӗ чӗлхепе: вырӑсла тата чӑвашла. Унпа 1-4-мӗш класра вӗренекенсем усӑ курма пултараҫҫӗ.
Расписанипе юнашарах Чӑваш Ен историйӗ, йӑли-йӗркипе культури ҫинчен тата паллӑ ҫынсен кун-ҫулӗ пирки информацисем пур. Кунсӑр пуҫне дневник ҫинчи информацие икӗ чӗлхепе ҫырнӑ.
Дневниксене «Воскресение» ыркӑмӑллӑх фончӗ Президент гранчӗсен фончӗ тата ЧР Экономика аталанӑвӗн министерстви пулӑшнипе сарӗҫ. Халӗ 3 пин экземпляр пичетлесе кӑларнӑ ӗнтӗ. Вӗсене республикӑри шкулсене тӳлевсӗрех парӗҫ.
Хальхи вӑхӑтра нумай чӑваш ялӗнче ачасем мӗн пӗчӗкрен вырӑсла калаҫса ӳсеҫҫӗ. Уншӑн вӗсем айӑплӑ мар-ха: ывал-хӗрне аслисем, ашшӗ-амӑшӗ, ют чӗлхепе калаҫтарать.
Патӑрьел районӗнчи Пӑлапуҫ Пашьел ялӗнче вара вырӑсла калаҫакан ҫемьесем хальлӗхе пӗр-иккӗрен ытла мар-мӗн.
Пӑлапуҫ Пашьел шкулӗнче 37 ҫул ӗҫлекен Светлана Никитина «Хыпар» издательство ҫуртне ҫапларах каласа кӑтартнӑ: «Пирӗн ялти ҫынсем — тӗп хуларан аякран пурӑннипе-ши — вырӑсланман-ха. Пӗр-икӗ ҫемьере килте вырӑсла калаҫаҫҫӗ, ыттисем — чӑвашла».
Чӑваш чӗлхи вӗрентекен калашле, «килте пӗр-пӗринпе вырӑсла хутшӑнма тытӑнни — пысӑк чӑрмав, мӗншӗн тесен ачан ӑс-тӑнӗ, тавра курӑмӗ чи малтан ҫемьере аталанать. Ҫапла майпа ӑруран ӑрӑва куҫакан чӗлхе татӑлать».
Чӑваш артисчӗсем «Мы были, есть и будем» (Эпир пулнӑ, пур, пулатпӑр) ятлӑ юрӑ ҫырнӑ, илемлӗ клип ӳкернӗ.
Аса илтерер: ку юрра ҫырма республика Правительствин пуҫлӑхӗ Сергей Артамонов хушнӑ. Кун пирки эпир те маларах хыпарланӑччӗ.
Республика Правительстви ырланӑ проекта паллӑ юрӑҫсемпе коллективсем хутшӑннӑ.
Юрра Петӗр Хусанкайӑн сӑввине тӗпе хурса ҫырнӑ. Ӑна вырӑсла та, чӑвашла та ҫырнӑ.
Сӑвӑ авторӗ — Наталья Сахарова, кӗввине – Андрей Коноплев.
Клипа ӳкерме «Глянец» тата «Приданое» ушкӑнсем, Августа Уляндина, Егор Матвеевский, Алексей Московский, Алексей Шадриков, Денис Павлов, Маргарита Финогентова, Владимир Ашмарин, Ольга Пеганова, Pegana, Вячеслав Дик, «5 октав» студи тата «Вирьял» ансамбль хутшӑннӑ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче пӗлтернӗ тӑрӑх, юлашки виҫӗ уйӑха илсен «Эпӗ чӑвашла вӗренетӗп. Я учу чувашский язык»» чӑвашла-вырӑсла калаҫу кӗнеки пуринчен ытларах сутӑнакан кӑларӑм пулса тӑнӑ. Ҫапла пӗтӗмлетнӗ кӗнеке кӑларакансем асӑннӑ кӑларӑм Пичет ҫуртӗнчи 1 «ЛитХабра» тата Чӑваш кӗнеке издательствин лавккисенче сутӑнни тӑрӑх.
Практика кӑларӑмне Тамара Артемьевӑпа Галина Брусова хатӗрленӗ. Кӑларӑма Надежда Вечеркина редакциленӗ. Кӗнеке тӗп тӗллевӗ — чӑвашла калаҫнине преподавательсӗр ӑнланма пуҫласси.
Кӑларӑм 27 занятирен тӑрать. Кашнине ӑша хывма 2 сехет кирлӗ пулӗ. Малтан фонетика пайӗ, кайран ударени правилисем, падежсем, местоименисемпе хисеп ячӗсем.
Теорие хӑй тӗллӗн пурнӑҫламалли ӗҫсемпе тата вуламалли текстсемпе пуянлатнӑ. Ансат калаҫӑва йӗркеленӗ чух кирлӗ грамматика та пур.
Ҫӗнӗ вӗренӳ ҫулӗнче шкул ачисем чӑваш дневникӗпе усӑ курма пултарӗҫ. Ӑна «Чӑваш Ен» издательствӑпа полиграфи комплексӗнче пичетлесе кӑларнӑ.
Чӑваш дневникне Чӑваш Енӗн Экономика аталанӑвӗн министерстви тата Президент гранчӗсен фончӗ ырланипе, «Воскресение» ыркӑмӑллӑх фончӗ пулӑшнипе кун ҫути кӑтартнӑ. Ку вӑл ҫутӗҫ проекчӗ шутланать.
Дневника икӗ чӗлхепе: чӑвашла тата вырӑсла — пичетленӗ. Дневник страницисенче чӑваш чӗлхипе, паллӑ ентешӗмӗрсемпе, паллӑ вырӑнсемпе, йӑла-йӗркепе, культура эткерлӗхӗпе кӗскен паллаштарнӑ.
Проект авторӗ — Анастасия Анохина.
Чӑваш Ен Элтеперӗ Олег Николаев калашле, тӑван ҫӗре юратасси хамӑр тымара, тӑван чӗлхене, историпе культурӑна хисепленинчен пуҫланать. Апла пулсан, чӑваш дневникӗ ку енӗпе пӗлтерӗшлӗ кӑларӑм тесе калама пулать. Ара, чӑх пӗчӗккӗн сӑхсах тӑранать теҫҫӗ мар-и?
Красноармейски тӑрӑхӗнчи Пӑрӑнтӑк ялӗ ҫурла уйӑхӗн 1-мӗшӗнче ҫуралнӑ кунне паллӑ тунӑ. Кун пирки «Хыпар» издательство ҫурчӗн пабликӗнче хыпарланӑ. Унта пӗлтернӗ тӑрӑх, «уява ял ҫыннисем кӑна мар, хулара тӗпленнисем те, кӳршӗ ялсенче пурӑнакансем те йышлӑ пухӑннӑ».
Пӑрӑнтӑксене саламлама тӳре-шара, депутат тавраш пырса ҫитнӗ. Ҫав шутра Красноармейски тӑрӑхӗн пуҫлӑхӗ Павел Семенов, Красноармейски районӗнчи Депутатсен пухӑвӗн председателӗ Валерий Петров пулнӑ.
Ял кунне хатӗрленсе вырӑнти хастарсем урамсене илемлетсе капӑрлатнӑ. Сӑн ӳкерӗнмелли вырӑнсем те тунӑ. Ҫатан карта тытса ҫавӑрнӑ, ачасем валли каруҫҫел ӑсталанӑ, чуччу ҫакнӑ.
Ял уявӗнче пӑрӑнтӑксем туй йӑли-йӗркине тата салтака ӑсатнине кӑтартнӑ. Уява вӗҫлес умӗн вӑйӑ картине тӑнӑ.
Раҫҫейӗн тӗрленӗ карттин музейӗнче, Шупашкар хулинче, хӑйне евӗр экспозици вырӑн тупнӑ. Вӑл – Император фарфор савучӗ Раҫҫейӗн тӗрленӗ карттин проектне тӗпе хурса тунӑ чей сервизӗ.
Санкт-Петербургран илсе килнӗ комплектра чейник тата 14 чей курки шутланать. Вӗсенчен кашнине Атӑлҫи федераци округӗнчи регионсенчи эрешсемпе илемлетнӗ. Кӗскӗ эрешӗ уйрӑм вырӑн йышӑнать. Ӑна чейник ҫине ӳкернӗ, вӑл Атӑлҫи тӑрӑхӗнчи халӑхсен тӗрлӗ эрешне пӗрлештерет.
Сӑмах май, Император фарфор савучӗ унччен те Чӑваш наци музейӗ валли чӑваш эрешӗллӗ тата ытти регионсенчи орнаментсене ӳкернӗ чей куркисем туса кӑларнӑ. Халӗ коллекцире – хӑйне евӗр сервиз.
Чӑваш Енӗн премьер-министрӗ Сергей Артамонов ытти хайлавран уйрӑлса тӑракан хӑватлӑ юрӑ ҫырма ыйтнӑ. Кун пирки вӑл Раҫҫейӗн тӗрленӗ карттин музейӗнче чӑваш эстрада артисчӗсемпе тӗл пулсан каланӑ.
«Вӑл юрӑ пирӗн йӑх-несӗлӗмӗрсем патне тавӑртӑр: ҫемье, ял, хула, йӑх-несӗлӗмӗре асра тытни патне, — тенӗ вӑл. — Чӑваш халӑх поэчӗн Петӗр Хусанкайӑн питӗ тӗрӗс шухӑшлӑ йӗркесем пур: «Эпир пулнӑ, пур, пулатпӑр». «Ку сӑмахра пирӗнччен малтан пурӑннисене хисеплени, паян пуррисен пӗрлӗхӗ, ыран, пирӗн хыҫҫӑн, килекенсене шанни», – тенӗ Сергей Артамонов.
Проекта Августа Уляндина, Алексей Московский, «Глянец» ушкӑн, Алексей Шадриков, Егор Матвеевский, Маргарита Финогентова, Владимир Ашмарин, Элтияр Александров, Денис Павлов, Виталий Адюков, Ольга тата Анна Пегановсем, Вячеслав Дик, «Вирьял» ансамбль, «Приданое» фольк-ушкӑн тата ытти музыкант хутшӑнма пултарать.
Тинех тесе хакламалла пулӗ ку хыпар пирки. Чӑваш Енре сцена ҫине тухмалли чӑваш тумне епле хатӗрлемелли пирки меслетлӗх кӑларӑмӗ хатӗрленӗ.
Чӑвашсен йӑлана кӗнӗ тумтирӗнче вак-тӗвек ҫук. Унта кашни тӗрӗ-эрешӗн хӑйӗн пӗлтерӗшӗ.
Тум ҫӗлекен ӑстасем, ҫав шутра художник-модельерсем, паян нумайланса кайрӗҫ. Анчах пурте тӑван халӑхӑмӑрӑн йӑли-йӗркине пӗлсе ҫитереҫҫӗ-и-ха?
Чӑваш Ен Культура министерствинче пӗлтернӗ тӑрӑх, республика Элтеперӗ Олег Николаев хушнипе сцена тумӗ епле пулмалли пирки сӗнӳсен пуххине йӗркеленӗ. Ӑна хатӗрлеме Культура министерствин тата Республикӑн халӑх пултарулӑх ҫурчӗн специалисчӗсем хутшӑннӑ.
Сӗнӗве вокалпа хор, юрӑ, ташӑ, фольклор тата театр коллективӗсем, ача-пӑчапа ҫамрӑксен коллективӗсем валли хатӗрленӗ.
Утӑ уйӑхӗн 25-мӗшӗнче Ӗренпур облаҫӗнчи Грачевка ялӗнче чӑваш культурин праҫникӗ «Уяв» иртнӗ. Унта Чӑваш Енри, Пушкӑртстанри, Ӗренпур облаҫӗнчи пултарулӑх ушкӑнӗсем хутшӑннӑ.
Артистсем сцена ҫинче чӑвашла юрӑсем шӑрантарнӑ. Мероприяти хаваслӑ та кӑсӑклӑ иртнӗ: йӗркелӳҫӗсем этнокартишсем хатӗрленӗ, куравсем, ӑсталӑх класӗсем, спорт ӑмӑртӑвӗсем ирттернӗ. Ҫавӑн пекех наци апат-ҫимӗҫне тутанса пӑхма май пулнӑ, ҫавӑнтах чӑваш сувенирӗсене сутнӑ.
«Уява» Чӑваш Республикинчен Вӑрнар округӗнчи пултарулӑх ушкӑнӗ кайнӑ.
+3.3 °C