Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

* шĕвнĕ — шĕвелнĕ

Пĕлтĕр те мар, кăçал мар. —

Пĕр-пĕр ялта, пĕр ялта

Виçĕм-тватăм çулсенче

Шĕвнĕ колхоз пулнă, тет.

Çавă шĕвнĕ колхозăн

Ĕçĕ-пуçĕ пĕрмаях

Тăскаланчăк, йĕркесĕр,

Сапаланчăк, киревсĕр

Ялан пулса пынă, тет.

Вăл колхозăн членĕсем

Чылайăшĕ-нумайĕш

Ытарма çук, лайăх çын

Чип-чиперех пулнă та,

Анчах колхоз ĕçсене

Йĕркелесе ярасшăн

Пĕр сăмах та чĕнмен, тет.

Çур çăвар та уçман, тет.

Васкамасăр-тумасăр

Ака-суха тунă, тет;

Тырă-пулă акнă, тет;

Пулса çитсен вырнă, тет.

Çапас чухне çапнă, тет,

Хăйне майăн, сулмакпа.

Ака-суха тунă чух

Уйра шырлăх юлнине,

Ула-чăла акнине

Сӳре-сӳре пынă чух

Муклашкасем капланса,

Купаланса выртнине

Куçлă-пуçлă юлташсем,

Курса тăнă пулин те,

Ытла питех шарламан.

— Çынна мĕн те мана мĕн!

Ăна-кăна тиркесе

Пускилсене, ял-йыша

Çиллентерес марччĕ-ха.

Апла-капла пулсассăн,

Малалла

Çапла сăвăсем çырма вĕренес кăмăл пур-çке та-ха ман мухтава тухас шутпа:

Кантра явсан, вĕçле;

Çакă сăвва йĕрле...

Перо манăн хурăç;

Пулă тытать пулăç…

Мĕншĕн эсĕ салху? —

Усăннă-çке хăлху...

Çиме тутлă пăтă;

Манăн хырăм тутă...

Ăçта каян, Ваççа,

Кукша пуçна хыçса...

Шĕшлĕ пулать тимĕр;

Çакă сăвă — нимĕр...

Ăшшăн пăхрĕ хĕвел;

Эпĕ çырни — кĕсел….

Ним тума та нимĕр çок;

Куçне хывма çăвĕ çок...

Сăмах-юмах пупле;

Эпĕр лартнă ӳпле…

Тиллит-тиллит Микулай!

Ăçта чупан эс, малай?..

Варли çӳçĕ çырă;

Çыруç кăмăль ырă...

Мулкач тытать «Капкăн»;

Ытла йӳçĕ вупкăн...

Суха тимри тупта;

Манăн сăвва мухта…

Акă этем Тăхти, —

Хывăннă-çке нăхти...

Ĕлĕк пулнă киремет;

Халĕ эпĕ шеремет...

Малалла

Уйăх тулать, катăлать,

Манашкаллă этеме

Вăхăт виçи çав пулать.

Кивĕ уйăх иртсессĕн

Çĕнĕ уйăх тăвать те

Каллех килет кив уйăх.

Ик эрнерен татах çав

Уйăх тулать, çĕнĕлет.

Манăн кун-çул апла мар:

Кивелсессĕн — çĕнелмест,

Иртнĕ кун-çул таврăнмасть.

Эй-яй-яй-яй, мĕн тăвас?

Пĕрре эпĕ чирлесе

Ватă енне кайнă та

Çамрăкланас кăмăлăм

Кăкăр тулли пулин те,

Тепле ĕнтĕ çамрăклăх

Таврăнĕ-ши тепĕр хут?

Хĕвел тухать, кун килет —

Çамрăксене савăнăç.

Хĕвел анать, кун иртет —

Ваттисене хуйхă пуль.

Салам! Çав «салам» тенĕ сăмаха пиншер çул хушши мĕльюншар тĕрлĕ çăвар чăмлать. (Паллах, çав шутра шăршлă çăварсем те нумай!), вăл сăмах сысна витинчи ыраш улăмĕ пек çемçелнĕ, анчах та эп вăл сăмаха саншăн тутлă шăршă кĕрекен утă вырăнне хурса калам! Мĕншĕн тесен ман телейлĕ çамрăклăхăм Самарта иртнĕ, вăл кунсене текех курас çук ĕнтĕ эпĕ, вăл вăхăтри ман юлташсенчен, çывăххисенчен пĕри, эсĕ пулнă. Вăхăтра çыру çырманшăн çав тери çиленнĕччĕ те, анчах эсĕ Серпухова янă çырăвна, вăл пĕр уйăх çӳренĕ хыççăн, ĕнер Хаджи¹ леçсе пачĕ те, хытă кăмăлăм çаврăнсах кайрĕ. Çырас терĕм вара, карточкă та ярас терĕм. Ан тив, кăштах çавăркаласа, хыпашлакаласа пăхтар, терĕм хăйĕн йăлине. Эсĕ çĕнĕ кĕнеке хатĕрлени мана хĕпĕртеттерет кăна. Мĕншĕн тесен «Вилĕме çĕнтерекене» пĕтереймерĕм эпĕ (кунта пĕтерме памаççĕ), урăх çырасси çинчен халлĕхе шутлама та çук-ха. Шипцов Палюк² та çырма ĕмĕтленетчĕ, анчах ун шухăшĕсем ахале çеç юлчĕç, Малоярославец патĕнче пирĕн училищĕрен пит лайăх юлташсем çухалчĕç. «ЧК³»-ри Семенов та йĕрсĕр çухалнă-ха, анчах вăл вилнине курман. Ытти юлташсене (Шупашкартан пынисене) эсĕ пĕлместĕн пулас, çавăнпа çырмастăп та халлĕхе.

Малалла

(Чăваш наци конгресне халалласа)

Авалтан савать тăван çĕршывăм

Пархатарлă Атăл аттене.

Сахал мар вăл курнă вутпа çулăм,

Çичĕ ют килсе алхаснине, —

Чăвашсем ятне яманнине.

Улăп евĕр харсăр çĕкленсе

Малалла утар-и пĕрлешсе.

Çĕрпе Хĕвел, пире вăй пар,

Çĕнĕ куна Нар пек сăн пар.

Тăхăр тăвăл витĕр тухнă халăх

Ирĕке юратнă яланах.

Чăваш мулĕ — туслăхпа тăванлăх,

Ылтăн-кĕмĕлрен те хаклăрах —

Пурнăç пилĕ пирĕн çапларах.

Улăп евĕр харсăр çĕкленсе

Чыслăха упрар-и пĕрлешсе.

Çĕрпе Хĕвел, пире вăй пар,

Çĕнĕ куна Нар пек сăн пар.

Чан çапса вăратрĕ çĕнĕ юхăм,

Шанчăк пур-ха, паттăрлăх пĕтмен.

Çирĕп пултăр утăм хыççăн утăм,

Тĕркелен, мухтавлă Чăваш Ен,

Ыр ĕçпе тĕнче шайне çĕклен.

Улăп евĕр харсăр çĕкленсе

Телее туптар-и пĕрлешсе.

Çĕрпе Хĕвел, пире вăй пар,

Çĕнĕ куна Нар пек сăн пар.

Кĕсменсĕр кимĕ евĕр

Ишетĕп пурнăçра.

Ăçта илсе çитерĕ

Çак ахăр самана.

Эп хамшăн хăрамастăп,

Эп курнă пурăнса.

Ачам çинчен шутлатăп

Шăпишĕн хăраса.

Пире хĕссе çитерчĕ

Еткерлĕх чухăнни.

Мĕскер ăна пĕтерчĕ,

Ăçта эп вăй хуни?

Ытла вылять-çке шанăç,

Таканари шыв пек.

Ăçта эс, чунри канăç,

Ăçта ăшри тӳлек?

Шăвать халь пурнăç тикĕс,

Ун пур-ши тилхепи?

Мĕн-ма-ши кăштах тикĕс

Кусмасть ун урапи?

Кĕсменсĕр кимĕ евĕр

Ишетĕп пурнăçра.

Ăçта илсе çитерĕ

Çак ахăр самана.

Нимĕн шарламарĕç ăçта вĕçнине,

Пĕлĕтрен пăрахрĕç ют çĕршыв çине.

Юлташпа çӳрерĕм вут-хĕм сирпĕтсе,

Ирĕк парас терĕм Афган халăхне.

Çамрăклах эп куртăм вăрçă мĕнлине,

Сахал мар çухатрăм çывăх туссене,

Ют çĕрте çӳрерĕм паттăр шутĕнче,

Темшĕн пĕлеймерĕм мĕншĕн вăрçнине.

Юлчĕ юнлă Афганистан,

Те ылханса, те макăрса.

Афганистан — суя тăшман,

Унта кайма анне хушман.

Афганистан — чĕре çунни,

Яш-кĕрĕме суранлатни.

Тархасшăн, ан васкăр мана сивлеме:

Кайман унта эпĕ хам ирĕкпеле.

Тархасшăн, ан калăр эп яман тесе,

Тархасшăн, тархасшăн, тархасшăн!

Ĕлĕк пирĕн яшăсем

Ир тăнă та вăрмана

Çĕмĕрт çиме çӳренĕ;

Çĕмĕрт çисе ӳснĕрен

Хура пулнă яш-кĕрĕм.

Вĕсем ĕлĕк çавăнпа

Ялта мăшăр тупайман.

Халĕ колхоз ачисем,

Ир тăрсассăн, усрава

Çырла çиме каяççĕ.

Çырла çисе ӳснĕрен

Çырă колхоз каччисем.

Ĕлĕк çак ял хĕрĕсем

Ир тăнă та — сертене,

Серте шывпе пит çунă,

Çанпа кăвак пулайнă,

Кăвак сăнлă пулнăран

Яла качча каяйман.

Халĕ колхоз хĕрĕсем

Ир тăраç те — çырлана,

Çырла шывпе пит çăваç,

Çанпа хитре пулаççĕ -

Ялтан юта каймаççĕ.

Салам, Стихван!

Тĕнче тĕлĕнмелле М. Шолохюв çĕршывĕ. Станици — ытарма çук хитре. Шолохов çуртне ытти çуртсемпе пĕрлех бомба ватнă, амăшне вĕлернĕ... Тепĕр кунне амăшне пытарма Шолохов машинпа çитнĕ (станица пирĕн енче), анчах лайăх пытарма та май килмен.

Ытарма çук илемлĕ çĕршыв! Эпир Дон хĕрринче. Леш енче 30 çухрăмра нимĕç. Чăн-чăн хăватлă вăрçă, тĕнчере халиччен пулманни, 6-мĕшĕнчен пуçланать! Çавăнта хĕрлĕ арăслан пек çапăçăп эпĕ. Пуçăма хурас пулсан — çавăнта хурăп вара.

Пĕтĕм юлташсене, ватти-вĕттипе салам. Пичет çуртĕнче кам пур, пурне те ыр сунатăп.

3.10.42 ç.

Улатимĕр.

Тата 3 сехетрен сывах юлсан çырăп. Ан манăр ывăла!

Çав-çав çĕрте, çав çĕрте

Тиек йытти тил тытать,

Тил тытсан та юраймасть —

Эпир ăçтан юрăпăр?

Çав-çав çĕрте, çав çĕрте

Пуп кушакĕ пул тытать,

Пул тытсан та юраймасть —

Эпир ăçтан юрăпăр?

Çав-çав çĕрте, çав çĕрте

Ула кушак — мыскараç,

Пăр-рис, пăр-рис! тесен те

Çапах тарма шутламасть

Аллисене чарать те

Армак-чармак чавалать;

Шурă хута хуратса,

Кукăр-макăр чăрмалать.

Асаймăçа-карчăка,

Çветтуй юмăç-вĕрӳçе,

Кăтра пупа асăнса,

Çак юмаха çырас пуль.

Çав-çав çĕрте, çав çĕрте

Хура вăрман леш енче,

Хура халăх хушшинче

Пуп таврашĕ пурнать, тет.

Кун таврăннă майĕпе

Çавă хура халăхăн

Кăтиклесе чăхăсем

Çмарта тума пуçласан,

Савăнаç, тет, пуп тавраш.

Киккирики автансем,

Хăпартланса авăтма

Хытăраххăн пуçласан,

Хĕпĕртет, тет, пуп этем.

Вĕсен шухăш çапла, тет:

«Лапăстатса чăпар чăх

Йăва çине ухать те

Малалла