Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пурăнать юман çинче,

Тӳпеттей пур ун çинче.

— Ĕнтĕ, — терĕ ват юман, —

Сик те ан!

Хăй йĕкелĕн те çав шут:

Çулçă пулчĕ парашют.

Ялт! кăна тапса ярать —

Çĕр çине çитсе тăрать.

— Эпĕ кĕтнĕччĕ çакна! —

Терĕ Хир сысни ăна. —

Эс пăхмашкăн — яп-яка,

Ахăр — пылаках!

— Ан васка хаяр сунма,

Ан пулсам çаплах тискер.

Ирĕк пар юман пулма,

Çĕкленсе ӳсем чипер.

— Хырăм выçă! — тет Сысна. —

Эп çиетĕпех сана!

Ку йĕкелĕ, йăрăскер,

Пытанма шутланă:

Ялт! çеç сикнĕ хайхискер,

Çулçăпа хупланнă.

Хывнă та тӳпеттейне

Сăтăрнă вăл пит-куçне.

Акă унăн аллисем

Хыпаланă та çĕре —

Пулнă тăнă тымарсем,

Çирĕп шăнăрлă, кĕре.

Çĕр айне шала кайса

Ӳснĕ ларнă сарăлса.

Пĕр сысна таврашĕ те

Юмана кăклаймĕ тек.

Тӳпеттейлĕ йĕкел пур,

Калама та çук маттур!

Манăн асанне Татьяна ятлă. Ăна уяв ячĕпе саламлама интереслĕрех парне тупас терĕм. Ун çине пăхсан асанне эпĕ ăна еплерех юратнине яланах пĕлсе тăтăр.

Çичĕ тинĕс леш енче пĕр улмуççи ӳсет теççĕ. Унăн пан улмине çисессĕн çын çамрăкланать тет. Шăпах çав улмуççие шыраса тупма шутларăм та эпĕ. Асанне çамрăклантăр, çĕнĕ вăй-хăватпа яш чухнехилле ĕçлеме пуçлатăр.

Пуçтарăнтăм та çула тухрăм. Кайсан-кайсан вăрмана çитрĕм. Тĕттĕмленме пуçларĕ. Кăшт шикленетĕп. Уçланкăри çурта курсан хăра-хăрах шала кĕтĕм. Мана курсан кинемей кăмака çинчен анчĕ. Вăл мана сĕтел хушшине лартса яшкапа, чейпе хăналарĕ, çывăрма вырăн сарса пачĕ. Ир çинче эпĕ тăнă çĕре кинемей вут çунтарса кăларнă, икерчĕсем пĕçернĕ. Эпĕ те ăна пулăшрăм, урай çуса патăм, кĕписене ухса çурăм.

— Ăçталла çул тытатăн? — ыйтрĕ манран кинемей.

— Тĕлĕнтермĕш улмуççи шырама.

— Мĕнле улмуççи?

— Асаннене çамрăклатма унăн пан улмине çитерес тетĕп.

— Çав улмуççи манăн пичче пахчинче ӳсет. Вăл сана ĕç хушĕ, çапах эсĕ ан хăра. Эпĕ сана шăхличĕ парăп, унпа шăхăрсан сана пулăшма пакшасем сиксе çитĕç.

Малалла

Манăн пĕчĕх çĕрĕм-шывăм —

чăпар уй-хирсен,

тĕксĕм чакăл-тусен

пĕрнĕ-хутлатнă чĕптĕмĕ.

Пĕрин хыççăн теприне —

ахратне те суха кассине,

çул-сукмакне те чечекне,

суранне-нăйкăшăвне,

юррине те ĕмĕрне,

ĕмĕт хыççăн ĕмĕтне

кавир евĕр тикĕс сарса хур та,

эсĕ курăн вара —

мĕн пек аслă та вĕçĕ хĕррисĕр

çак манăн мăнаçлă чĕптĕм —

манăн пĕчĕк çĕрĕм-шывăм.

Таçта ятсăр кайăк вăранчĕ,

Кĕвве ларас çук пуль тесе

Чăрлатрĕ те — хăвăрт шăпланчĕ

Кĕрхи сĕнклĕхе тимлесĕ.

Тăлланă утсем тĕлĕреççĕ

Тăнланăн тĕнче шăплăхне.

Тăнлаççĕ те пуль — тăр чĕтреççĕ

Хытарнăн шăпи кăшăлне.

Сасне-ши çухатнă ман ялăм?!

Ӳпке чирĕпе чирлĕ пек

Хаш-хашшăн сывлать те çав — йăлăм

Пĕрле ахлатать çĕрĕпе.

Пĕрле ахлатать-ши çав йăлăм?!

Эп мар-и вара çĕрепе

Пушаннă ялтан тем йăлăннăн

Йĕрлеп шăплăха чĕрепе.

Чĕре хĕлĕхне тĕкĕнсе

Эп юрă кăлартăм.

Ачашшăн вăл тухрĕ,

Çемçе кĕвĕне...

Ăна танлаштармăн нихçан

нимĕнпе.

Вăл шăплăх пек тарăн,

Тĕнче пек пуян,

Вăл санăн та манăн,

Вăл пирĕн паян.

Хыт савăл çапнă пек

Хĕссе килет те кăкăр,

Килмест,

Килмест-ха сăвă.

Таçта,

Шалта,

Хăйне май янракан шăплăхра,

Сеп-сенкер уçă кăмăл —

Пулас сăввăн хăй евĕр тĕнчи.

Эп —

Ик тĕнче хушши

Кăшкăру

Е ыйту палли пек...

Шарламасăр тăратăп...

Пĕррехинче кĕтӳ пăхнă чухне уйра пĕр йывăç куртăм. Çын каласан та ĕненмĕ, анчах та йывăçĕ ахальли мар иккен. Çулçисем вырăнне тимĕр тес тимĕр мар, ĕлĕкхи укçасем иккен. Тĕлĕннипе хăрасах кайрăм. Хăвăл пур иккен, çав хăвăла кĕтĕм. Аялах анса кайрăм. Тĕлĕнмелле тĕттĕм, куçа йĕппе чиксен те курăнмасть. Кăштах утрăм та ялт! çуталса кайрĕ. Пăхатăп та хĕвел иккен. Тĕлĕнмелле урăх патшалăха лекнĕ иккен эпĕ. Утатăп-утатăп, пĕр пысăк кермен пек çурт ларать. Савăнсах кайрăм, кермене кĕме шут тытрăм. Çурт йĕри-тавра хитре чечексем, ытармалла мар. Пăхса ытараймастăп. Кермене пысăк ылтăн катăкĕсенчен тунă тейĕн, йăлтăртатса çеç ларать.

Шала кĕме шутларăм. Алăкне уçса ятăм — çынсем пăхса тăраççĕ. Пĕрре çыннисем çине, тепре алăк çине пăхатăп. Те кĕмелле, те тармалла тесе шутлатăп. Çынсем ырă кăмăллă пулнă иккен. Мана кĕртрĕç. Апат çитерчĕç. Кайран тем пулчĕ, мана пĕр тĕттĕм кĕтесе хупса хучĕç. Пĕртен пĕр чӳрече çеç. Чӳречи кантăкран мар, тăмран. Ним тума аптранипе тăма тапрăм-тапрăм та ăна катса пăрахрăм, пӳлĕмрен тухрăм. Унта шыв юхса выртать. Сикес — ал-ура аманĕ. Тапа-тапа картлашка тума пуçларăм. Антăм та шывĕпе питпе алла çурăм, малалла уттартăм. Утнăçемĕн мулкача куртăм, урине тĕмеске ăшне чиксе лартнă, ниепле те кăлараймасть. «Аллуна сурчăкпа йĕпет, вара уру тухать», — терĕм. Мулкач эпĕ каланине итлерĕ, ури тухрĕ. Пĕр кайăка куртăм, ун уринчен йĕп туртса кăлартăм, вăл вара мана йывăç ăшĕнчен тухма пулăшрĕ. Эпĕ киле çитрĕм — мана çухатнă иккен, шырама кайма пуçтарăннă. Хампа мĕн пулнине каласа кăтартрăм та — ĕненмерĕç. Эсир те хуть ĕненĕр, хуть ан ĕненĕр.

Çĕрĕм-шывăм çийĕн йăл сенкеррĕн

Çуталать хĕвеллĕ çӳл тӳпе.

Каç пулсассăн çăлтăрсем пиншерĕн

Вăй выляççĕ ун талккишĕпе.

Сĕм çĕрле-и эп киле килетĕп

Шурă тĕтре витĕр пĕр-пĕччен, —

Сыхласа тăраççĕ — эп пĕлетĕп —

Тăшмансем ман алăк хыçĕнче.

Ăс парса, анне, мана пиллерĕн

— Эс пурне те юратма пĕр тан, —

Эп юратăттăм чунтан, чиперрĕн

Ирĕклĕх те çăкăр пур пулсан.

Юна-юна карта хушăкĕнчен

кӳрше-арша эпир тытмастпăр вĕчĕ.

Ракетăпа машшин ĕмĕрĕнче

çĕр чăмăрĕ ача пӳски пек пĕчĕк.

Çулсем кĕскелчĕç те, инçет çухалчĕ:

куçа ан хуп ку чăнлăх умĕнче!

Килĕшӳпе çеç пурăнĕ тĕнче! —

Çак ăнлану халь çынсенче çуталчĕ.

Анчах пĕр-пĕр Хыркассинче тăрук

эс тĕрлĕ пурнăç авăрне лекетĕн.

«Çав авăрăн тĕпне çитме май çук», —

текен çыравçăпа та килĕшетĕн.

Тытаймăп çав хĕссе-пĕссе хута —

мĕн чул сăнар сиксе тухать кунта!

Хавхалану сӳнсен, çыракана

пушхир пек тăсăлан кунсем кĕтеççĕ.

Ăс-кăмăл çывăрать, чĕре канать —

вĕçсе килмест çĕн шухăшăн чĕкеçĕ.

Эс пурпĕр талпăнатăн малалла

кун хыççăн кун, çĕр хыççăн çĕр, çулталăк...

Тен, пĕтрĕ пултарулăх? Санпала

вăл калаçмасть, уçмасть ăшпиллĕн алăк.

Папка çурать çĕн шухăш ăнсăртран,

пушхир çĕтет — çакна малтан чунпа сис.

Ем-ешĕл хум чупса анать таçтан,

малта — ыр курăм, эс кĕтмен оазис.

Урăхланать чунри лару-тăру,

сăмах калать эс кĕтнĕ пултару.