Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Автобус Çирĕклĕхе çитнĕ çĕре тĕттĕм пулса та ларчĕ. Кĕрхи каç. Йĕп чиксен те куç курмасть. Кунтан пирĕн яла çитме тата сакăр-тăхăр çухрăм-ха. Виçĕ çул ялта пулманскер, чун кил еннех туртăнать. Чăматана йăтса эпĕ ялăм еннелле васкаса утрăм.

Часах авалхи вăрмана пырса кĕтĕм. Пирĕн ял патне çитиех тăсăлса выртать вăл. Кунта пушшех ним те курăнмасть. Акă çывăхрах тăмана чуна çӳçентермелле сасăпа вăрăммăн: «У-у-ух! У-у-ух!» — тесе ӳхĕрсе ячĕ.

Нумаях та вăхăт иртмерĕ, мана хыçалтан такам яп ыталаса илчĕ, нăйкăшса ячĕ. Хăранипе алăри чăматан шап! кăна тухса ӳкрĕ. Çав вăхăтра темле çăмламасскер ачашшăн нăйкăшса умран та хыçран сиккелеме тапратрĕ. Пĕр-ик хутчен алла та çуласа илчĕ.

«Йытă мар-ши ку? — шухăш вĕлтлетрĕ пуçра. — Кам йытти çак териех йăпăлтатать манпа? Лесникăн мар-ши? Чăматанри кăлпасси шăршине сисрĕ пулĕ ĕнтĕ...»

Эпĕ кĕсьерен хунар кăларса çутатса пăхрăм.

— Кампур, эсех-и ку?! — кăшкăрса ятăм эпĕ хамăр йытта палласа илсе.

Йытă, эпех тенĕ пек, вăрăммăн йынăшса ячĕ, ман çине хăйĕн ăслă куçĕсемпе ачашшăн пăхрĕ.

— Кунта мĕнле килме пĕлтĕн вара эсĕ? — çав тери хĕпĕртенĕскер, çаплах калаçатăп унпа.

Малалла

Чул ту мăнаçлăн ялтăрать

Шур Атăл леш енче.

Куратăп ушкăн çăлтăра

Ун хул пуççи çинче.

Пăхсан, çӳçентерет чуна, —

Чăн Улăп пек тăрать, —

Тен, вăл çак айлăмшăн кăна

Пит çӳллĕн туйăнать.

Ун çийĕн пулнă тахçанах

Хĕвел — çавна асту, —

Сăлтавсăрах мăнаçланать

Хăй пĕвĕпе чул ту.

Хĕвел те çутă çăлтăрсем

Чул ту çине çӳлтен

Хăйсем чи çӳлтине пĕлсе

Тинкернĕ ĕмĕртен.

Хĕвелшĕн, çăлтăршăн хальччен

Тухса тăман ыйту:

Мĕскер вăл пĕчĕк Çĕр çинче

«Эп кам!» текен чул ту...

Унтан та пĕчĕкрех — этем.

Анчах — чăн Улăпах! —

Чи чăнкă, çӳллĕ сăрт-тусем

Танлашас çук унпа.

Пур çут тĕнчемĕр тытăмне

Вăл пĕлнĕ тĕпчесе,

Çĕрпе тӳпе вăрттăнлăхне

Ăнланнă тĕрĕсех.

Ак çак — çут уйăх, ку — хĕвел,

Ав — çăлтăрсем теме

Тур панă ăспала мехел

Хăюллă этеме...

Ирек Киньябулатов

Юн тымарне касать пери —

Кула-кула.

Парне уçать тепри —

Йĕре-йĕре.

Тăрса юлать çука пĕри —

Выля-выля.

Пуйса пырать тепри —

Суя-суя.

Хуçа пулать пĕри —

Сутса-пуйса.

Лава туртать тепри —

Савса-кулса.

Юн тымарне касать пĕри —

Кула-кула.

Парне уçать тепри —

Йĕре-йĕре...

Эп сире пурне те юрататăп!

Итлеменшĕн каçару ыйтатăп.

Сирĕн умăрта пуçа таятăп,

Ăс панишĕн «Тавтапуç», — калатăп.

Тусăм валли эпĕ

Кукăль пĕçеретĕп,

Чи юратнă анне валли —

Премĕк хатĕрлетĕп.

Вика йăмăка эп

Тетте парнелетĕп,

Чи юратнă анне валли —

Тутăр эп тĕрлетĕп.

Çуллахи кун сар автан ыйхăран хăйĕн уçă сассипе ирех вăратать. Çамрăксем вара ун сассине те илтмеççĕ, тарăн ыйха путса çывăраççĕ. Каçхине нумай çӳресе ывăннă ĕнтĕ вĕсем. Эпир, ватăрах çынсем, хĕрӳ ĕçе кӳлĕнетпĕр. Хĕрарăмсем ĕне суса выльăхсене кĕтĕве яраççĕ. Арçынсем кил хушшине пăхса çаврăнаççĕ, картишне тирпейлес пирки шухăша кайса пирус туртса яраççĕ. Кĕтӳ кайсан вара пускилсемпе пĕрле калаçса чуна уçмалла, çĕр каçа ялтă мĕнле улшăнусем пулнине (çĕнĕ хыпарсене) ыйтса пĕлмелле, сӳтсе явмалла, пĕтĕмлетмелле. Унсăрăн епле-ха ялта?

Кил-тĕрĕш тирпейлесен, ĕçе кӳлĕнетпĕр. Выльăх-чĕрлĕхне тăрантмалла, пахча çимĕçне шăвармалла, çумласа кăпкалатмалла. Йĕркипе асăнсан та çур кун иртет. Ĕçĕ вара каç пулсан та пĕтмест, каçхи ыйха та пĕрле куçать. Пĕр япалана çеç асту, ял çынни: хăнасем килсен вĕсен куç умĕнче ху аллупа çитĕнтернĕ пахча çимĕçӳпе аш-пăш тутли пирки мухтанма манса ан кай вара.

Часах хĕллехи кунсем те çитĕç. Ял çынни чӳречерен пăхса кичемленсе ларма пуçлĕ. Нумай кил хуçисем хуçалăха упрама йытă усраççĕ. Хурсем те ют çын картишне кĕрсен сасă парса хуçине систереççĕ. Хурсем ĕлĕк Рим хулине те çăлса хăварнă теççĕ те...

Малалла

Тăшмана çĕнтертĕмĕр, аннеçĕм.

Таврăнтăм, мухтав Турра, сывах.

Хурлăхлă хута тек ан ĕнен эс,

Турăш хыçĕнчен илсĕ пăрах...

Вăранать çĕрле çак сасăпа вăл.

Аллине тьггать те пĕр туя,

Сивĕ кĕрĕк пĕркенсе ал-хапăл

Хапхаран тухса пăхать уя.

Курăнмасть никам та — çĕрĕ тĕттĕм,

Шуçăм палăрмасть-ха тухăçра.

Çул çинче çапла кĕтет-кĕтет те

Хурланса пӳрте кĕрет вара.

Çак çулпа хăй ывăлне ăсатнă,

Пуç çапса кĕтет вăл килессе.

Сахал мар пуль ыйхине те татнă

Çĕр хута туха-туха кĕрсе.

Сивĕ хĕл çитсессĕн, урăм-сурăм

Çил-тăман тухать те каçхине,

Ывăлĕ лартса хăварнă хурăн

Шак та шак шаккать чӳречене.

Улăм витнĕ шăтăк-шатăк пӳрчĕ

Хăй пекех ларать аран-аран.

Çĕнĕрен тумашкăн шанчăк пурччĕ —

Ывăлĕ килмерĕ вăрçăран.

Пурччĕ кин кĕртмешкĕн куç хывни те —

Ывăнчĕ кĕтсе хăй каччине.

Кинемей пăхать халь куççӳль витĕр

Унăн çепĕç ачисем çине.

Малалла

Тупрăм эп хăма татки,

Пăчкăпала мăлатук,

Крыльца çинче кунĕпех

Турăм эпĕ пĕчĕк пӳрт.

Чӳречийĕ çаврака,

Умĕнче пĕчĕк крыльца.

Ун çинче ак ирхине

Шăнкăрч юрлĕ юррине.

Чус хăмапа витнĕскер,

Килĕшет ман туссене.

Анчах темшĕн халĕ те

Шăнкăрч васкамасть килне...

Тухрĕ ак ман асатте

Ăшăнма хĕвел питне.

«Кӳршĕсен вĕлли çине

Вĕçсе килчĕç ав ĕнер.»

Асаттеçĕм, асатте,

Эсĕ хытă ан шавла.

Пирĕн вĕлле çинче те

Шăнкăрч тăрăшса юрлать.

Чăваш автономийĕ 90 çул тултарнă май

Кăнтăртан вĕрсен ăш çилĕ,

Атăл лăпкăн хумхансан,

Шупашкарăмăрăм çийĕн

Ирхи кĕвĕ пуçлансан —

Ытарма çук ырă туйăм

Вăй-хăватлăн çĕкленет...

Чăваш Ен — тăван çĕршывăм

Ешерсе чечекленет!

Ирсерен Мускав сассийĕ

Ĕçлеме вăй-хал парсан,

Чăвашсен те пулассийĕ

Тата чаплă çывхарсан —

Ытарма çук ырă туйăм

Вăй-хăватлăн çĕкленет...

Чăваш Ен — Тăван çĕршывăм

Ешерсе чечекленет!

Çут хĕвелĕмĕр хĕлхемлĕн,

Тараватлăн йăл кулсан,

Уй-хирте тыр-пул илемлĕн

Хумханса ларать пулсан —

Ытарма çук ырă туйăм

Вăй-хăватлăн çĕкленет...

Чăваш Ен — тăван çĕршывăм

Ешерсе чечекленет!

Ачалăхри савăк кунсем

Иртрĕç çиçĕм пек.

Яш чухнехи ыр вăхăтсем

Чăн та иçĕм пек...

Пурнăç çулĕ такăр мар

Теççĕ авалтан,

Атте-анне пилленине

Асра тыт малтан!

Чăпар кăвак кăвакарчăн

Ларчĕ çурт çине.

Тăнăç пурнăç кайăкне эс

Курмăн вăрçнине...

Хăв суйланă мăшăрна

Юрат ĕмĕрне.

Пурнăç пур пĕр иккĕ килмест —

Савăр пĕр-пĕрне!

Кун-çул шăвать шыв юххи пек —

Чарма çук ăна.

Эпир вара çак çĕр çинче

Хăнара кăна...

Пĕрле ӳснĕ тантăшсем

Ялан чĕрере.

Тус-юлташпа пурăнмалла

Çутă тĕнчере!

Сас параççĕ хур кайăксем

Çӳллĕ тӳпере,

Çунатсемпе сулнă майăн

Ыр сунаç пире...

Пурнăç курнă ватăсем

Юлччăр хисепре.

Вĕсен ăслă халалĕсем

Пулччăр чи тĕпре!