Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Шăв-шав — тĕркĕшӳ. Пăлхану — тарăху. Уйрăлу-тĕлпулу... Халăх тĕрлĕ еннелле хĕвĕшекен вокзалта кăна курма пулать çакна. Паллах, билет илсессĕн. Тата тапранса кайиччен вăхăчĕ чылай пулсан. Пушă вырăн тупса вырнаçма май килсессĕн вара темĕнле пăтăрмаха та, камитне те сăнама пултаратăн.

Вокзалти халăх конвейер çинчи пекех улшăнать. Пĕрисем тухса каяççĕ, вĕсем вырăнне çав самантрах теприсем йышăнаççĕ. Кунĕпех çапла. Пĕри каять — тепри килет.

Паян та вокзалта халăх нумай. Пĕрисем билет илекенсен вăрăм черетне тăнă, теприсем тухан-кĕрен халăх мĕнле хĕвĕшнине сăнаса лараççĕ. Черетрисем пĕр вĕçĕмсĕр пĕрре хăйсен сехечĕ, тепре умри çынсем çине пăхкалаççĕ. Ларакансем вара тунсăхлăн анасла-анасла илеççĕ е çумра лараканпа пуплеççĕ. Кĕтекенсем валли ятарласа лартнă вăрăм тенкелĕн чи кĕтессине вырнаçнă çамрăк хĕр те ыттисем пекех тунсăхлать. Анчах вăл хăйĕн канăçсăрлăхне пачах та палăртмасть. Лăпкăн, ытлашши, çук, пĕр хусканусăр, темĕнле чулран тунă кĕлетке евĕр ларать вăл. Пуçне уссах тутлăн тĕлĕрет-ши? Е тарăн шухăша кайнă? Хĕр çине пăхсан çакна калама йывăр. Унăн сенкер кăвак, ахаль те пысăк куçĕ татах та пысăкланса чакăрланнă. Илемлĕ çӳхе тути вăхăт-вăхăтпа темĕн пăшăлтатнă пек хускалса илет. Сăн-пичĕ нимĕнле туйăма та палăртмасть.

Малалла

Каллех кунта эп, — савăнатăп, —

Çамрăклăхра эп хăнара.

Çук, кирлĕ мар мана никам та,

Астăвăм халĕ ман çумра.

Эп сывлăмлă уйра çӳретĕп,

Итлеп ачалăх сассине.

Эс, çамрăклăх, ума килетĕн

Савăнтарса чун-чĕрене.

Тăпах ларма эп юратмастăп,

Куçусăр пурнăç — маншăн çук.

Çĕн вырăнта çĕнни куратăп,

Унтан — каллех выртать ман çул.

Вăрман сăр тĕслĕ. Систермесĕр

Умри сукмак таçта çĕтет.

Кас-кассăн лăпкă ахрăм евĕр

Ау! Ау!

Сас илтĕнет.

Пехил пек çыраймăп сăвва,

Аттил та ют мар-ха, ман кĕввĕм

Тăван енĕмех куç хывать,

Çурхи папак пек таса тĕввĕм.

Поэзи пуртан пуль тĕнче чухăн мар,

Поэзи парать хĕлхемпе шĕл-кăвар,

Кĕрет чĕрене йăпшăнса, шаккамасăр,

Пĕр сассăр, сăмах каламасăр.

Сăмах вăйĕпе çут тĕнче чечекленĕ,

Чечек хĕлле çурĕ хитре çеçкине.

Илем турри хăй пуль çапла чеченленĕ

Тивлетлĕ тăван та анне чĕлхине.

Эпĕ — тĕлĕкĕр кăна!

Эпĕ — тĕкĕрĕр кăна!

Кĕтĕр юлашки куна —

кевер чулăн тăкăнап

ан ӳкер çĕре — çĕтет!

(тăпрара тĕнче çĕрет) —

ман — тупра пулма черет.

Сывлăм пĕрчи пек

пăчăртанса выртап —

ыратап:

тĕнче сăнне илсе

хам витĕр кăтартап.

Çăкăр тесен тӳрех пĕчĕк чухне атте хама пĕçерккĕ пани аса килет. Вăрçă хыççăнхи çулсем питĕ йывăрччĕ...

Пĕррехинче анне шăллăмпа иксĕмĕре пĕрер татăк çăкăр касса пачĕ. Хама пани шăллăма панинчен пĕчĕкрех пек туйăнчĕ мана. Çăкăра эпĕ ывăтса ятăм: «Кун пек пĕчĕк татăка çийиччен çиместĕп те», — терĕм.

Тĕпел кукринче ларнă атте ман çине самаях сиввĕн пăхрĕ те: «Халех сĕтел çине илсе хур, тăрлавсăр!» — терĕ пĕтĕм хаярлăхĕпе. Çăкăр таткине илнĕ хыççăн хăй патне пыма хушрĕ.

— Эсĕ халь ытла пĕчĕккех мар. Виççĕмĕш класа çӳретĕн ĕнтĕ, — сăмахĕсене татса каларĕ вăл. — Сан пек чухне эпир акана çӳреттĕмĕр. Шкулта та вĕренеймерĕмĕр. Эсĕ пур, çын аллипе тунă çăкăра та хаклама пĕлместĕн.

Атте сăнĕ çав-çавах çилĕллĕ:

— Çĕр чăмăрĕ мĕн çинче тытăнса тăрать, пĕлетĕн-и-ха çавна?!

— Çĕр чăмăрĕ ним çинче тытăнса тăмасть, хăй орбити тавра çаврăнса çӳрет, — терĕм эпĕ.

— Кĕнекери пек каласан апла тейĕпĕр-ха, — килĕшенçи пулчĕ атте, — Ĕлĕкрех пире китсемпе слонсем çинче тытăнса тăрать тетчĕç.

Унтан вăл калама чарăнса шухăша путрĕ. Чылайран тин куçран пăхса, ĕçре хытнă йывăр аллине ман хулпуççи çине хурса çапла хушса хучĕ:

Малалла

Хам ăшăмра ĕмĕрлĕхех

Юратăва эп усрăп.

Ун чух мана çеç темшĕн итлемерĕн:

Епле манас çакна?

Эс урăх чечеке шырарăн пуль?

Кайран, тен, татрăн пуль?

Эп сисеймерĕм.

Çук, çук! Пулман ку сисĕм çуккипе:

Ман ĕненӳ çеç айăплă кунта.

Çапах та манмăп хырлăх вăрманне:

Асилĕве упрать вăл!

Халĕ те.

Тĕппулусен ăшши чуна лăпкать пек,

Хумхантарать пек кăмăла тепре.

Ак эпĕ тепĕр хут кунта

Пуçа усса тăратăп.

Кашларĕ хырлăх.

Кĕвĕллĕ сассем

Мана пăчăртасан, куçран сасартăк

Шăпăртатса тумларĕ йӳç куççуль,

Чечек çине ӳксе

Ахах-мерчен пек йăлтăртатрĕ вăл.

Сасартăк, чан сасси янрарĕ,

Янрарĕ вăхăт-вăхăт.

Тен, уйрăлу каçне

Асилтересшĕн пулчĕ инçетрен

Салхуллă чан сасси?

Тăван кĕтес! Мĕн пулчĕ-ши сана?

Выртать уй-хирĕ ака пуç курмасăр.

Çум курăк хушшинчи тыр кас кăна

Ши! шăхăрать çиме апат тупмасăр.

Ун-кун чупса пучах шырать арлан,

Хĕле валли кĕлечĕ унăн пушă.

Çухалнă путене те пуш уйран,

Кĕрхи сив çил кăна ӳлет пĕр хушă.

Çук выльăх чунĕ те витесенче.

Вĕсем масар пек тăлăххăн лараççĕ.

Çĕрме пуçланă кункăрасенче

Юспа йĕке хӳре хуçаланаççĕ.

Эс сӳннĕ май пуяççĕ пуçлăхсем,

Мĕн юлнă пеккине те çаратаççĕ.

Сан мулупах хăйсем валли çавсем

Ик-виçĕ хутлă чул çуртсем лартаççĕ.

Мĕн пулчĕ-ши сана, Тăван кĕтес?

Тата мĕн чул шар курĕ çĕр ĕçченĕ?

Шанатăп: пурпĕр ураланăн эс,

Ун чух Раççейĕн чапĕ те çĕкленĕ!

Ах, куçсем! Кăвак куçсем,

Шеллемесĕр кăвара,

Вăрттăн кулăпа çиçсе

Вут чĕртмеççĕ ăшăмра.

Çук, савмастăп çав сире,

Хĕм сапатăр кăлăхах.

Эп упратăп чĕрере

Вăранми лăпкăлăха.

Çирĕм çул — хушшăмăрта,

Çук ăна ишсе каçма.

Чул кĕпер хывсассăн та

Килмĕ май пĕрле пулма.

Ан пăхсамăр çунтарса...

Тĕл пулса-тăр хурлăхшăн.

Чун йĕрет, кая юлса

Сирĕнпе тĕл пулнăшăн.

Эс халь пĕччен,

Ирпе каçчен.

Пуплен чечен

Куллен темччен.

Эс халь пĕччен

Маттур ĕçчен.

Ĕçлен çĕрччен,

Хăш чух ирччен.

Эс халь пĕччен,

Ывăниччен,

Шутлан хальччен

Пурнăç çинчен.

Эс халь пĕччен,

Çутăличчен.

Пулман унччен,

Чăт, киличчен

Ан юл пĕччен,

Нумай темччен.

Ватăличчен,

Куç хупиччен.

07.11.2010