Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Вылякансем:

Андрей — 13 çулта

Иван — Андрейăн аслашшĕ

Вася — 13 çулта, Андрейăн тусĕ

Геннадий Иванович — физика учителĕ

Карпас — Уртаман планета патшин советникĕ

Пилиф — Уртаман планета салтакĕ.

Динабумо — Уртаман планета салтакĕ.

Пьесăри ĕçсем 21 ĕмĕр вĕçĕнче пулса иртеççĕ. Çĕр çине ют планетăра пурăнакансем час-часах килеççĕ. Вĕсем çынсемпе çыхăну тытасшăн, анчах та çынсемшĕн ку хăнăхман япала. Пурте çакна ăнланма пултараймаççĕ. Шкулта вĕренекен ачасем учителĕпе канашлаççĕ, ют плпнетăра пурăнакансемпе тĕл пулаççĕ.

1-мĕш курăну

Пӳлĕмре Андрейпа Вася сĕтел хушшинче уроксем туса лараççĕ. Сĕтел çинче тĕрлĕ кĕнекесем, карттăсем выртаççĕ.

Вася: Андрей, эсĕ вĕçекен лашасем пуррине шанатăн-и? Эх, манăн çавăн пек лаша пулсан çӳле-çӳле вĕçсе хăпарса пăхăттăм. Космос карапĕ те кирлĕ мар.

Андрей: (кăшт куларах) Ну калатăн та эсĕ, Вася. Питех те шел. Вĕçекен лашасем пирĕн хальлĕхе çук. Вĕçекенни тетĕн-ха, ахаль лаши те çук.

Малалла

Утаççĕ çынсем урампа,

Утаççĕ пĕччен, мăшăрпа,

Утаççĕ телейлĕн кулса,

Утаççĕ темскер шутласа.

Утаççĕ çынсем урампа,

Пĕри ав тăртаннă куçпа

Е хĕнлĕн хăрах урапа,

Е кăмăллăн мăн хырăмпа.

Утаççĕ çынсем урампа...

Кашнин хăйне евĕр шăпа.

Умра тăсăлать вăрăм çул,

Курни, курмалли темĕн чул...

Мĕн-ма-ха вилĕмрен эпир хăратпăр?

Сехре хăпать-çке тамăк куриччен...

Кама мĕн пӳрнĕ, çавăнта пулатпăр,

Пурнасчĕ шикленмесĕрех унччен.

Мĕн-ма-ха тăшманран пĕрмай таратпăр?

Тен, пирĕнтен вăл теветкеллĕрех

Кăштах хăмсарчĕ — чĕтреме пуçлатпăр,

Пуçа пĕксе çӳретпĕр ĕмĕрех.

Мĕн-ма-ха чăнлăхран та пăрăнатпар?

Вăлах сиплет, тен, юнлă сурана.

Эпир çапах та пĕр-пĕрне суятпăр,

Шап-шурă тетпĕр... хурана.

Мĕн-ма-ха

Ыйтăва хуравлаймастпăр...

Тен, аттесем пилленĕ хăрама?

Сехре хăпартнăн урăх пурăнмастпăр, —

Ан кайтăрччĕ яш ĕмĕр харама!

Куçăмран ӳпкеленĕн

пăхса ан çӳре.

Ăшăнаймĕ халь тин

пĕр пăрланнă чĕре.

Шĕл кăвар шăранса

кĕл пулсан вучахра,

Нихăçан та текех

çаврăнмасть кăвара.

Вуланмасăр выртаççĕ

уçман çырусем...

Ан та çыр урăхран,

маншăн ют халь вĕсем.

Юрăсем парнелемĕç

пире шăпчăксем,

Кӳренсе пуç усаççĕ

черчен чечексем.

Çак шур шуçăм, ката та

манпа саншăн мар...

Ма апла пулмалла-ха

каллех юнашар?!

Ӳпкеленĕн пăхса

эс текех ан çӳре,

Кăлăхах вут чĕртме

тăрăшни чĕрере.

Эп çыран ку енче,

эс çыран леш енче.

Çывăх мар, пит инçе

хушшăмăр. Ах, тĕнче!

Хушăра та шыв мар —

пирĕн иртнĕ çулсем,

Сисĕнмесĕр, шыв евĕр

юхса иртнисем.

Ах, епле çак шыв урлă

кĕпер хывмалла?

Вăй-хал çитĕ-ши? Пирĕн

пĕрле пулмаллах!

Çук, çапаймăн сăвай

шывăн тĕпĕ çукран.

Тытăнаймĕ кĕпер те

сăвай пулмасан.

Юмахри пек кĕпер

хывăттăм сан енне,

Сывлăшра çакăнса

тăракан пеккине.

Кун-сулсем иртсе пынă май час-часах ача чухнехисем аса килеççĕ. Хăш-пĕр пулăмсене çырса та хурас килет. Астума, манăçасран. Тен, вĕсем манран юлакансене те кăсăклантарĕç.

Çакăн çинчен асилме кирлех те марччĕ пулĕ... Анчах та кулленхи пурнăçра тĕл пулнипе йĕркелес терĕм.

Ĕç çапла килсе тухнăччĕ.

Ку вăл хамăр ялтах пулса иртрĕ. Ун чухне хресченсем уйрăм хуçалăхпа пурăнатчĕç-ха.

...Совет влаçĕн малтанхи çулĕсем.

Ял Советĕнче черет йĕркипе килсерен дежурнăйсем пулатчĕç. Кирлĕ вăхăтра кӳлсе тăратнă лавпах. Ара, яла час-часах тĕрлĕрен уполномоченнăйсем килетчĕç. Киномеханика та аппарачĕсемпе турттармаллаччĕ.

Кунта, çапла, яла пынă пĕр лектор çинчен каласа кăтартам-ха.

Ку лектор ял çыннисене халăхра çӳрекен тĕн, тĕшмĕш çинчен ăнлантарса параканни пулчĕ.

Нардом теекен пӳлĕме халăх лăках тулчĕ. Эпир те, шăкăр-макăрсем, мала, урайнех вырнаçрăмăр. Паллах, пĕлес килет мĕн çинчен лектор каланине.

...Пысăк та йăлтăртатакан куçлăхлă çын уççăн та ăнланмалла калаçрĕ. Хăйĕн сăмахĕнче çынсем хушшинче çӳрекен тĕшмĕшсем çинче ытларах чарăнса тăчĕ.

Малалла

«Мĕнле-ха пурнăçсем?» —

тесе ыйтатпăр

Пĕр-пĕринчен

курмассерен куллен.

Тытатпăр алă,

вăйлă чăмăртатпăр...

Хуравĕ паллă малтанах:

— Хуллен.

Вара каллех хуланалла

йăрккатпăр,

Таçта васкатпăр

каç пуличченех.

Ним шухăшсăр, каçарăр,

пурăнатпăр,

Çаплах пулать-ши мĕн

виличченех?..

Тăван яла çапах аса илетпĕр

Канмалли кун çитсессĕн тепĕр чух.

Пуçтарăнса çемйипелех

килетпĕр.

Тăван кĕтес, санран хитрийĕ çук!

Тăван кĕтес...

Чăн-чăн сиплевçĕ евĕр

Чун-чĕрене сиплетĕн ĕмĕрех.

Ыраш пусси,

е хĕрлĕ пуçлă клевер,

Е çĕмĕртпе сиренĕ

килсерен...

Çакна епле-ха чунăмран

кăларăн,

Мĕнле манайăн пысăк

хулара?

Вал тĕлкĕшет нихçан сӳнми

кăварăн,

Сӳнме памастăп,

чунăм,

ан хăра.

— Мĕнле-ха пурнăçсем? —

тесе ыйтсассăн

Чуна уçас килет те тепĕр чух,

Малалла

Вăхăт — сăхă. Çитĕ ĕмĕр каçĕ —

Улталаймăн шăпуна пĕрех.

Этемсем килеççĕ те каясçĕ —

Пурăнăç пырать хăй йĕркипех.

Мĕншĕн çавăн пек-ши вăл, çак тытăм?

Мĕншĕн шăп çапла? Пĕлместĕп эп.

Сăлтавне камран кайса эп ыйтăп

Калаканĕ тупăнмĕ — сисеп.

Пӳрнĕ-мĕн те çуралма — пурнатпăр,

Тĕмсĕлетпĕр шав тăсма йăха,

Хамăра шанни те, тен, пурах-тăр,

Тинкеретпĕр шав малашлăха.

Кулас килмен чухнех — тивет кулма,

Тивет йĕме — йĕрес килмен чухнех,

Мĕн чухлĕ вăрçнă пулĕ эп хама,

Анчах çапла тумашкăн тиветех.

Йĕрес килсессĕн те тивет кулма,

Кулас килсессĕн те йĕме тивет,

Кам иккенне хăш чух пĕлсе тăма

Мана шăпам, тен, тĕплĕн тĕрĕслет?

Ансатах мар этем кун-çулĕ:

Самантсемпе вăл йӳç куççулĕ,

Çапах та хамăра курах-тăр

Пуласлăха шанса пурнатпăр!

Иртес пек паянхи кулянăç,

Шыратпăр туссенче йăпанăç,

Ĕçре куллен вĕткеленетпĕр,

Ĕçке те тепĕр чух çитетпĕр.

Сисместпĕр те — иртсе те кайнă

Кун-çул, хĕвел те йăвашланнă,

Çавах ĕмĕтсемпех пурнатпăр,

Телей йăл куласса шанатпăр...