Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тахăш тунтикун тĕлĕк тĕллентĕм. Тĕлĕнтермĕш тĕк тĕлĕнтермĕш!

…Тамара тата Таиç тантăшăмсемпе тĕнчене тухас терĕмĕр. Такси тытрăмăр та тĕрлеттертĕмĕр. Темрен те тĕлĕнтĕмĕр: тем тăршшĕ тусенчен, талккишпех тăсăлакан тайгасенчен, тем тарăнăш тинĕссенчен, тăманлă тундрăран… Тăлăп тăхăнса та тарларăмăр, туфлипе тротуарсем тăрăх та так-так! таклаттартăмăр, тайфуна та тӳсрĕмĕр.

Тăватă талăкран тăван тавралăхшăн та, тăвансемшĕн те тунсăхларăмăр. «Ту-54»-па таврăнас терĕмĕр. Тӳпенелле тинкерсе тăратпăр.

Тăрук тавралăх тĕттĕмленчĕ. Тӳпере темскер тăкăртатать. Тимлĕрех тинкертĕм те:

— Тĕлĕнмелле турилкке! — терĕм тĕлĕнсе.

Таиç темшĕн ташлама тытăнчĕ, Тамара темпе тăрăнтарнăн тӳрех тӳплетрĕ.

Тĕрлĕ тĕслĕ «турилкке» тепĕртакран тăп тăчĕ. Тăрринчен такам тухрĕ: тăсланкăскер, тимĕрскер. Те тус, те тăшман. Те тармалла, те тăхтамалла. Темле тусан тĕрĕс. Тăнлав тӳнклетет те тӳнклетет. Тăсланкă таврана тинкерчĕ те Тамарăна туйипе тĕллерĕ. Тарçисем таплаттарса тухрĕç, тусăма тытрĕç те, «турилкке» тарчĕ.

Таиç тăр-тăр-тăр-р! туса тăрать.

— Телее, тивмерĕç, — тет.

Малалла

Пурăннă пĕр хулара

Ытарми чипер пике.

Пулнă, теççĕ хăй вара

Йăлтăркка хĕвел пекех.

Çулсем иртнĕ шавласа

Сисĕнмесĕр, ерипен.

Пĕринче хĕр кулянса:

«Иртрĕм-çке, тет, çирĕмрен».

Вăйăра хăй киленет,

Пурпĕрех тупать савни.

Ăна питĕ килĕшет

Çамрăк та хитре пулни.

«Ик-виç çул кайрантарах

Эп пултарнă çуралма», —

Шут тытать хайхи часрах

Çул шутне кăшт чакарма.

Куккăш пулăшнипеле

Докуменчĕ майланать.

Чăннипех юмахрилле

Ватă хĕр çамрăкланать.

Ĕнтĕ унăн тахçанах

Пенсие те тухмалла.

Пĕтĕм тантăшĕ йăлтах

Канура халь уткалать.

Кунăн çулĕ-çке çитмест,

Карчăк тарăхать: ма-ши?

Пенсиччен халь ун тивет

Ĕçлемешкĕн ытлашши.

Çутăлас умĕнхи кăвак шуçăм

Çăлтăра лăн вĕрсе сӳнтерет.

Ылттăн-кĕмĕл Хĕвел тухас умĕн

Тухăçран çĕнелсе кун килет.

Лăпкă ыйхă çухатнă ял-йышĕ

Вăранать те тăрать кун курма:

Çĕнĕ кун, тет, ан пултăрччĕ выçă,

Çĕнĕ кун юрамасть çывăрма.

Кайăксем те вăраннă: юрлаççĕ...

Сывлăш уçă, яп-янкăр тӳпе.

Пĕвере шурă пăс явăнатĕ,

Явăнать, йăтăнать вăл çӳле.

Канăçа-çке çухатнă пĕр пулăç

Ăманпа улталасшăн пулла.

Пулăçсем ял çинче татах пулĕç

Вылятма чĕтрекен сар хулла.

Ялти ывăл-хĕрсен пурнăç тулăх:

Ан ӳркен ĕçлеме ял çинче.

Уçăлма каçхине савнă улăх

Пăчанар юхан шыв хĕрринче.

Ыр сунса çĕн куна саламлатăп,

Саламлатăп тăван халăха.

Анăç пурнăç ăна халалатăп

Çĕнтерме пурнăçри япăха.

Нарăс, 1996

Тӳперен Çĕр çине хĕм сапать сар Хĕвел —

Атте çырнинчен

Сӳнмен-ха маншăн сар Хĕвел,

Çут уйăх та сӳнмен.

Тăван килте сӳнмен тĕпел,

Вучах кукри сӳнмен.

Тухать сĕм тĕтĕм мăрьерен —

Ухать вăл çӳлелле...

Кăвак яп-янкăр тӳперен

Çитесшĕн Хĕвеле.

Çампек эп те: тухса килтен

Çитесшĕн пур çĕре.

Туйса чару шухăшсенчен

Пурнасшăн ирĕкре.

Анчах тăван вучах ăшши

Лăпкать ачашлăхпа.

Вучахăн çулăмлă ташши

Çунать астарлăхпа.

Çампа хуран айне хуран

Вут-шанкă та çатра.

Вутта-çке амалантаран

Яшка пулма çăра.

Вучахпала этем тăван

Мĕн çулам тупнăран.

Вутпа вучах пĕр сăмахран,

Апла тăк — пĕр кутран.

Сӳнмен-ха маншăн сар Хĕвел,

Çут Уйăх та сӳнмен.

Тăван килте сӳнмен тĕпел

Малалла

Юратусăр пурнăç — хĕвелсĕр тĕнче,

Юрату вут-хĕм саптăр, тăван, чĕрӳне.

Юратса пурăнаççĕ çынсем ку енче,

Юрату телей кӳтĕр паян кашнине.

Юратусăр пурнăç — чечексĕр уй-хир,

Юрату вăл хушать этеме чăн çунат.

Юратусăр пурнăç — шуçăмсăр ир,

Юрату тупман çын питĕ час аманать.

Юратусăр пурнăç — шывсăр океан,

Юрату упратăр çынсене ялан.

Юратусăр пурнăç — каснă сĕм вăрман,

Юратушăн эпĕ ал çĕклем паян.

Пирĕн ялта лашасене питĕ юратаççĕ, çавăнпа та чылай хуçалăхра лаша тытаççĕ. Манăн кӳршĕ те урхамах усратчĕ, анчах вăл ватă пулнипе чирлерĕ те вилчĕ. Питĕ шеллерĕм эпĕ ăна. Мĕн тери илемлĕччĕ вăл: мăнаçлă кĕлетки хăмăр тĕслĕ, хӳрипе çилхи юмахри çил çунатăнни пек шурç та кăтрарах, вăрăм та хитре; çап-çаврака хура куçĕпе ман çине пит тимлĕн те ыррăн пăхатчĕ вăл; алăран апат çиме юрататчĕ. Ытти янаварсене курсан ăна аса илеттĕм, тунсăхлаттăм та вара.

Пĕррехинче, ватă улмуççи айĕнче канса выртнă чух, тӳпере пĕлĕт татки çав кӳршĕ урхамахĕ пекех туйăнчĕ. Асаилĕве путрăм… Тĕлĕрсех кайнă иккен эпĕ.

Таçта тӳпере, питĕ çӳлте, çын курман çĕрте лашасен Ырăпа Туслăх çĕр-шывĕ пур иккен. Унта яланах çу вăхăчĕ: сĕткенпе тулнç симĕс йывăç-курăк ешерет, куçа илĕртекен чечексем ӳсеççĕ, кĕмĕл пек çутă, тăрна куçĕ пек тăп-тăрă та тап-таса шыв юхса выртать. Кунта тĕрлĕрен лаша пурăнать: тур лаши те, йăмăх хури те… Вĕсем ялан пĕр-пĕринпе туслă та харкашусăр, йывăр чух пулăшса пурăнаççĕ. Кашни хăйĕн ĕçне тăвать. Пĕри — пуриншĕн, пурте — пĕриншĕн.

Çак илемлĕ çĕр-шывăн тепĕр кĕтесĕнче усал Лашçурисен çĕр-шывĕ вырнаçнă. Кунта вара кашни хайĕншĕн пурăнать. Çавăнпа та ку Çялан харкашу, кĕвĕçу усал хуçаланать.

Малалла

Тунтикун ĕçе эп утрăм

Каннă хыççăн савăнса.

Çуран утрăм пилĕк çухрăм,

Ĕçĕм пычĕ шав ăнса.

Ытлашши ан ыткăн теççĕ

Хăшĕсем ытлари кун.

Ман кăтартусем ӳсеççĕ.

Çĕнĕ ӳсĕмшĕн тек чун.

Юнкуна мĕн-ма тиркетĕн?

Юнтармасть нихçан мана.

Пур ĕçе хайлап типтерлĕн,

Хывап никĕс — ырана.

«Кĕçнерни хыт ан кĕçентĕр», —

Теççĕ пит ĕрĕхесрен.

Ман ку кун та пурин евĕр

Катăк мар çитĕнӳрен.

«Эрнекун хыптарĕ эрĕм»

Тенине эп уяман.

Пур йывăрлăха çĕнтерĕп,

Кĕр-кĕрлет станок ялан.

Шăматкун вăл канăç кунĕ.

Пурпĕр иртмĕ вăл ахаль.

Походра ĕçлевçĕ пухĕ

Çĕн эрне валли вăй-хал.

Вырсарни вырнаçтармашкăн

Май парать хăй вырăнне

Эрнери ĕçе сăпайлăн,

Палăртма çĕннисене.

Аш яшки хатĕрлесе

Урине асапланмасть.

Шуратмасăр пĕçерсе

Çĕрулми çиет ир-каç.

Упăшки ирпе ыйтать:

— Эх, çиесчĕ паттăрла!

Урине лартса парать:

— Çĕрулми çи чăмăрла.

Урине пурнать ансат:

Ни шӳрпе çук, ни котлет.

Кунсерен мăшăлтатса

Çĕрулми çеç хатĕрлет.

Ĕçрен килчĕ упăшка,

Çиме ыйтрĕ кăнтăрла.

Мăшăрĕ ыр шухăшпа:

— Çи улма, тет, чăмăрла.

Тепринче çав кахалли

Улăштарнă менюне.

Çăмарта хуран тулли

Пĕçернĕ-мĕн Урине.

Арçын киле таврăнать:

— Эх, хушас, тет, вăй-хала!

Арăмĕ лаплаттарать:

— Çăмарта çи чăмăрла.

Упăшка шалт аптăрать:

Чăмăрла та чăмăрла.

Чăмăрпа янлаттарать:

— Арăм ху та чăмăрла!

«Манăн хăть пĕр кун пуласчĕ

Телейли çак çĕр çинче»,

Тетĕн эс. Мĕн-ма пулмастăн?

Ĕç çеç тăн çухаличчен.

Ав, тепри пулса курасшăн

Телейли пĕр уйăх çех,

Авланма ăна хушатпăр.

Пурнĕ уйăх иртĕхсе.

«Телей пултăрччĕ пĕр çул хăть

Манпала», — тет Микула.

Туянтăр автомашина —

Телей пырĕ пĕр çула.

Пулас теççĕ ав нумайăн

Телейли ĕмĕрĕпех.

Ара пулăр. Авланăр та,

Ĕмĕр пурнăр пĕррепех.

Урапакасси

Урак паттăр касси

Нумай юлмарĕ кĕтесси...

Çитеп яла тымар яма

Тăван йăх ăратне тăсма!

Ыталама тăван çĕре...

Савмашкăн хушнă пек чĕре

Путян та Енчĕк куккăрне

Туканайпе Урак сăртне.

Сăпка — Куршанкă куккăрри,

Пĕве — янравлă çырмари...

Ăçта хĕвеллĕ кун каçа

Шывра ишсе ача-пăча.

Çеремлĕ улăх — Пăчанар,

Улма пахчи, Чуптунă вар.

Ăçта шур хурăн айĕнче

Ларса ирхи çут шуçăмччен.

Çумри Чурпай ял хĕрĕпе

Ĕмĕтленсе пулăсемпе...

Çапла ял, санăн пур ул-хĕр

Ялта хăварать манми çул-йĕр.

Çулсем иртсен, çав çул-йĕрсем

Аса килеççĕ... Шухăшсем

Вĕçеççĕ тăван ял енне

Ăçта кун панă ыр анне.

Кăрлач, 2001.