Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Паян кунĕпех аккăшсемпе тетĕшсене тĕпелте кăштăртатакан амăшне ӳкĕте кĕртме йăлăнать пĕчĕк Анюк. Вăхăт-вăхăтпа йĕрсе те илет. Тертленмешкĕн сăлтавĕ пысăк-ха унăн — çичĕ çул та тултарман хĕрачан шкула каясси килет. Урамра çерем çинче вылякан юлташĕсем виçмине пĕрремĕш класа утĕç. Анюкăн амăшĕ тĕпренчĕкне тăхтама ыйтрĕ. Йăвашшăн калаçма тăрăшрĕ вăл чи кĕçĕн ачипе.

— Пĕчĕккĕ-çке-ха эс, çепĕçскерĕм, çичĕ çул та тултарман, — терĕ амăшĕ хĕвел пек сарă та чипер хĕрачине хулпуççинчен лăпкаса.

— Тантăшсем шкула кайма хатĕрленеççĕ. Ман та вĕсемпе çав илĕртмĕш пĕлӳ çуртне çĕннине вĕренме каяс килет. Эп шут ĕçне юрататăп, — парăнмарĕ ача.

— Уруна мĕн сырăн? Вĕренӳ çулĕ вăрăм. Хăвах куртăн-çке иртнĕ çулсенчи шартлама сивĕсенче йывăçсем çинчен кайăксем те ӳке-ӳке вилетчĕç, мĕн тери тутлă пан улмисем паракан улмуççисем шăнчĕç. Ăшă тумсăр хĕлле епле çӳрĕн Турикаса? Анюк, ан кулян, ак хаяр вăрçăран аçу таврăнĕ. Ăна Аслă Çĕнтерӳпе кĕтсе илсен пурнăç та тĕпренех улшăнĕ. Пире те çăмăлрах пулĕ. Аçу, хĕрĕм, Аслă вăрçăччен учитель пулса ĕçлетчĕ. Сана, кĕçĕннине, хăй пек кăвак куçлине, пĕрле илсе çӳрĕ. Сывă таврăнтăр çеç, — терĕ асли саппунĕпе куçне шăлса. Хĕрне пуçĕнчен ачашларĕ, кăмакара кăмрăк çинче пĕçернĕ мăянпа ыраш пашалăвне парса йăпатма тăрăшрĕ.

Малалла

Тĕл пулса пĕр чĕнми калаçма

Май килессĕн сунманччĕ те тек.

Алă пар юлташна юлташла,

Савнилле алă парăп халь эп.

Пурнăçла юлашки ыйтăва

(Ан тинкер уйрăласщăн мар пек):

Кăчкине çурайман-ха хăва,

Парнеле мана хăрнă чечек.

Манса кай эс куççуль пуррине!

Тĕнчере эпир çеç санпала

Пĕр чĕнми калаçма пĕлнине

Нихăçан... никама... ан кала...

«Çуралать çын çылăхсăр тееççĕ,

Çылăхлă пулать ӳссе çитсен…»

Çапла калаканĕ, тен, суеçĕ…

Пурнăç тулăх — пурăнма пĕлсен!

«Вăй — мулра», — тесе çирĕплетеççĕ, —

Вăйсăра юлать çын мул пĕтсен…»

Хăшĕсем çакна, тен, ĕненмеççĕ…

Пурнăç тулăх — пурăнма пĕлсен!

«Чыспа Сум çынна илемлетеççĕ,

Ĕмĕт тулĕ чĕререн кĕтсен…»

Кунпа, тен, нумайăш килĕшеççĕ…

Пурнăç тулăх пурăнма пĕлсен!

Каç пулать. Улшăнать пек çанталăк,

Çурçĕртен чĕпĕтет сивĕ çил.

Чун чĕтрет. Хупăнать ĕнтĕ алăк,

Асăмра — ман çаплах тăван кил.

Хĕвеланăç хĕрелнĕ вăтаннăн —

Пăсăлать пулас кун ыранран.

Пăсăлать-и е çук-и — халь манăн

Тăван килĕм тухмасть асăмран.

Аякран — хулара илĕртӳллĕ,

Çывăхран — пурнăç мар, çавра çил.

… Каç пулать. Тӳпере — тăрна çулĕ,

Асăмран ман тухмасть тăван кил.

Пурнăç — кăткăс, килĕшсем, ыр çыннăм,

Иртнĕ кун каялла таврăнмасть.

Тулăх пулчĕ-ши ман иртнĕ кунăм —

Кустăрма та хăш чух çаврăнмасть.

Тӳлĕккĕш ан ман, вăл ĕмĕр пайĕ,

Хурçă ункăсемлĕ вăчăра.

Асăрхамасан татăлса та кайĕ…

Тăван пултăр санпа тачăрах.

Ратне-хурăнташ пултăр татуллă,

Пурнăç — кăткăс, ыран — тем пулать…

Мĕн тесен те пуплевĕ ыйтуллă —

Ĕмĕр иртет. Тарăн йĕр юлать.

Телей чечек мар, çаран çинче ӳсмест.

Халăх каларăшĕ.

Хальхи пек астăватăп çак куна. Урамра лапка-лапка шур юр çăвать. Ытарма çук хитре кун. Эпĕ урамра çунашкапа ярăнакан тантăшсем çине чӳречерен ăмсанса пăхса ларатăп. Шухăш-ĕмĕтĕмпе хам та вĕсемпе пĕрлех. Тухăттăм, ыйтсан анне те кăларатех ĕнтĕ, анчах кăçатă йĕпе. Ниçта типĕтме те çук ăна. Ĕнер каç тимĕр кăмака çумне тăратса хунăскер çĕр-каçа та типеймен вăл. Ăшăрах хутма май çук — анне вуттине перекетлесе тыткалать. Епле те пулин хĕл каçма çитермелле-çке вут-шанка.

Анне кунĕпех тĕпелте. Вăл Çĕнĕ çул сĕтелĕ хатĕрлет. Каскалать, плита çинче тем пĕçерет. Эп пĕлетĕп-ха, çепĕç çыннăм, пур-çукран та тутлине ăсталама пĕлет. Аттепе иксĕмĕре юрас тесе иртенпех ăшталанать. Нӳхрепри шетникрен тăварланă хăярпа купăста, чие варенийĕ илсе тухнă. Акă лутра маччаллă пысăках мар пӳлĕме шаркку шăрши сарăлчĕ. Сăмсана тӳсме çук кăтăклать вăл. Суханпа какай шăршипе киленетĕп. Ирхине çĕр улмипе, уйранпа чĕре сури тунăскерĕн ун техĕмне чăтма пит йывăр. Çав тери çиес килет. Хырăмра тем каса-каса каять.

Малалла

Хурлăхпа хуралнă, савнăçпа — саланнă...

Мĕн тесе каласшăн — пĕтнĕ калаçса.

Паянтан хĕвел те сивĕтме пуçланă,

Аслати сасси те çиçĕм пек таçта.

Пурнăç пур-тăр, пур-тăр. Иккĕленчĕк мар эп:

Çил ачи сывлать пек... Темĕн ыратать...

Тунсăхпа вилмен-шим йывăçсен тымарĕ? —

Куçăм хĕрхенет пек йĕрмĕш турата.

Хурлăхпа — хуралнă, савнăçпа — саланнă...

Кĕр сăнне вăрлар та пурăнар тату.

Пулнă. Пулнă, çуннă!.. Сӳннĕ — сапаланнă,

Пур пулса курасшăн çуннă юрату.

Ĕненетне, таçта чечексем чĕрĕлеççĕ,

Ĕненетне, çăваççĕ кăвак çумăрсем.

Пӳлĕмри çеçкесем сивĕпе пĕрĕнеççĕ,

Эс кичеммĕн вулатăн кичем сăвăсем.

Урамра ӳсĕр юр ӳккелет ӳкĕнӳсĕр.

Чечексем чĕрĕлни... Ĕненес те килмест.

Пĕр-пĕр çăлтăр çинче йĕпсĕр роза та ӳсĕ,

Татайми çеçкене татса парăн-и эс?

Тĕссĕр юр пĕрчисем арăш-пирĕш вĕçеççĕ,

Ан вула килентермĕш кичем сăвăсем.

Тен, чăнах та таçта чечексем чĕрĕлеççĕ,

Тен, чăнах та çăваççĕ кăвак çумăрсем...

«Каçарччĕ, Турăçăм, мана.

Таса та тӳрĕ пурнаймарăм.

Тархасшăн, йышăн чуруна,

Каçар», — хăйса хуллен каларăм.

Каçар, этемлĕх те чăваш,

Чăвашлăхшăн кар! тăраймарăм.

Ульпи — вăтанчăк та йăваш,

Улькка пек харсăр пулаймарăм.

Каçар, атте, каçар, анне.

Сире нумай эп кулянтартăм.

Черченкĕ ĕмĕт çиппине,

Шел, упраймарăм, татса ятăм.

Каçар, ыр шăллăм, тен, сана

Тепĕр чухне ăнланаймарăм.

Çакна çеç пĕл — ятна, сăнна

Чĕреçĕм варринче упрарăм.

Каçарăр, савнă тусĕмсем,

Сире нимпе пулăшаймарăм.

Эсир — çап-çутă çăлтăрсем,

Сире çитме çӳле кармашрăм.

Учительсем те ăсчахсем,

Ĕмĕтĕре пурнăçлаймарăм.

Çапах ан пулăр тӳресем,

Каçарăр та ăсатăр — кайрăм.

Мана ан манăр, ыр çынсем!

Вăхăт пулсассăн — келтусамăр,

Тăпрам çине шур чечексем

Çимĕксенче килсе хурсамăр.

«Тĕнче аслă», — тетчĕ асанне.

«Санăн çул выртать тăват енне.

Эс суйла та пĕр çулне — тек ут,

Чунна çеç нихçан та эс ан сут».

Вăхăт иртрĕ — хам та асанне,

Утнă чух суллать енчен енне.

Асанне хавалĕ çеç асра —

«Чунна эс ялан таса усра».

Тĕрлĕрен çын куртăм пурнăçра:

Пĕрисемшĕн — хаклăрах тупра.

Теприне хыт кĕвĕçӳ кăшлать,

Виççĕмĕш ялан пуçне усать.

Эпĕ хам та такăнтăм чылай,

Тăтăм та уттартăм пит вышкай.

Вĕртĕр çилĕ, пурпĕр малалла

Яланах çапла талпăнмалла.

Ăмсанаççĕ ниш чунлă çынсем.

Тен, вĕсем пурри — хăех телей.

Тен, утма хистеççĕ малалла

Такăнсан — чупма, ӳксен — тăма.

Кĕвĕçĕрех хыт чунлă çынсем,

Йĕр хăварнă пурпĕр ыррисем.

Асилсен — чун савăнса каять,

Куç умне кашни тухса тăрать.

Яковлев çĕклерĕ чăваша,

Халăхшăн тутарчĕ çырăва.

Шкулсем уçрĕ, çырчĕ вăл халал,

Пулнă вăл чăнах чăн-чăн шарал.

Иванов та утнă малалла,

Малалла