Чӑваш Ен делегацийӗ ҫу уйӑхӗн 21-мӗшӗнче Тутарстан тӗп хулине Хусана кайнӑ. Ҫулҫӳревӗн тӗллевӗ — икӗ тата темиҫе чӗлхепе вӗрентес ӗҫри пуян опытпа паллашасси. Ку ӗҫ республикӑра чӑваш чӗлхине вӑйлӑрах вӗрентекен полилингваллӑ шкулсемпе классен проектне пурнӑҫа кӗртме пулӑшмалла.
Вӗрентӳ институчӗн кафедра заведующийӗн тивӗҫне вӑхӑтлӑх пурнӑҫлакан Анна Егорова ертсе пыракан ушкӑн «Адымнар» комплексра пулнӑ. Унта шкул директорӗсемпе чӑваш чӗлхи вӗрентекенсем методика кӗнекесемпе тата нормативлӑ документсемпе паллашнӑ.
Делегаци йышӗнчисем шкулта чӗлхе хутлӑхне епле йӗркеленине, кадрсем хатӗрлесси тата ашшӗ-амӑшӗпе ӗҫлемелли меслетсене пӑхса тухнӑ. Кӳршӗсен паха опычӗ республикӑра чӑваш чӗлхине упраса хӑварма тата вӗрентӳ пахалӑхне ӳстерме май парӗ. Ку ӗҫ «Молодёжь и дети» наци проекчӗпе килӗшӳллӗ иртнӗ.
Пушкӑртстанри Авӑркас районӗнчи Чӑваш Хурамалӗнчи Василий Николаев ячӗллӗ вӑтам шкул кӑҫал 125 ҫул тултарать. Вырӑнти «Урал сасси» хаҫат халӑх тетелӗнче пӗлтернӗ тӑрӑх, юбилея кӗркунне ирттерме палӑртнӑ.
Асӑннӑ тӑрӑхра прӑнакансем иртнӗ ҫул ялӑн 285 ҫулхи юбилейне паллӑ тунӑ. Ун чухне тӗлпулу Авӑркас ҫӗрӗ ҫинче кӑна мар, Пелепейре те пулса иртнӗ.
«Чӑваш Хурамалсем иртнӗ эрнере чӑвашсем никӗсленӗ хулари 1-мӗш номерлӗ шкула килсе ҫитнӗ. Тӗп сӑлтавӗ — ялти пӗлӳ ҫурчӗн ҫавра ҫулӗпе ҫыхӑннӑ. Иртнӗ ҫул Пелепейӗнчи пӗрремӗш шкул хӑйӗн 130 ҫулхи юбилейне паллӑ тунӑ, апла пулсан уяв мешехине, ӑна мӗнле йӗркелемеллине вӗсем лайӑх пӗлеҫҫӗ, ӑнланаҫҫӗ», — хыпарланӑ Юрий Листопад журналист хаҫатра.
ЧР Вӗренӳ институчӗ валли тинех ректор тупӑннӑ. Ку должноҫе унччен унта проректор пулнӑ Жанна Мурзинӑна шанса панӑ.
Жанна Владимировна 1969 ҫулта ҫуралнӑ. И. Я. Яковлев ячӗллӗ ЧППУран вӗренсе тухнӑ, унтан Хусан патшалӑх педагогика университетӗнче аспирантурӑра пӗлӳ илнӗ. Вӑл – биологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ.
Вӗренӳ институчӗн ректорӗн вырӑнӗ икӗ ҫул пушӑ пулнӑ. Аса илтерер: унчченхи ертӳҫӗ Юрий Исаев 2024 ҫулхи ака уйӑхӗнче ӗҫрен кайнӑ, Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтне ертсе пыма тытӑннӑ.
Чӑваш чӗлхи вӗренмелли «Хавал» уйлӑх кӑҫал та ӗҫлӗ. Кӑҫал вӑл утӑ уйӑхӗн 12-18-мӗшӗсенче, вырсарникунтан пуҫласа шӑматкунччен ӗҫлӗ. Ӑна «Мечта» (чӑв. Ӗмӗт) санатори-профилакторире йӗркелеме йышӑннӑ. Уйлӑх пӗлтӗрхи форматпах иртӗ, анчах унта 12 ҫултан аслӑраххисем валли программа хатӗрлеҫҫӗ. Уйлӑх вӑхӑтӗнче семинарсем, ҫавра сӗтелсем, социаллӑ-гуманитари, музыкӑпа ӳнер факультечӗсем ӗҫлӗҫ, чӗлхе тата спорт вӑййисем йӗркелӗҫ.
Университет халӑх тетелӗнчи хӑйӗн пабликӗнче ҫапларах пӗлтернӗ:
«Мӗн-ха вӑл ҫуллахи «Хавал» университет? Пӗр эрне хушши эпир унта мӗн-мӗн тӑватпӑр?
1. Чӑваш чӗлхи ӑшӗнче пурӑнатпӑр тата ӑна уйрӑм ушкӑнсенче вӗренетпӗр. Чӑвашла сӗм пӗлменнисем валли те, чӑвашла лайӑх пӗлекенсем валли те уйрӑм вӗреневсем иртеҫҫӗ. Вӗреннине ҫирӗплетме, маннине аса илме пире Хавал университетра йӗри-тавра чӑваш чӗлхи янӑрани пулӑшӗ».
Чӑваш кӗнеке издательстви чӑвашла хӑй тӗллӗн вӗренес текенсем валли «Эпӗ чӑвашла вӗренетӗп. Я учу чувашский язык» ятлӑ кӗнеке кӑларнӑ. Ӑна Тамара Артемьевӑпа Галина Брусова авторсем хатӗрленӗ, редактор ӗҫне Надежда Вечеркина пурнаҫланӑ. Ҫӗнӗ кӗнеке чӑваш чӗлхине вӗренме пуҫлакансем валли питӗ меллӗ пулӗ тесе шутлаҫҫӗ. Пӗтӗм материала 27 урока пайланӑ, вӗсенче чӗлхе грамматикипе тата фонетикипе тӗплӗн паллаштарнӑ.
Авторсем кӗнекене чӑвашла вулама, калаҫма тата ҫырма вӗрентес тӗллевпе хатӗрленӗ. Тӗслӗхрен, виҫҫӗмӗш урокра «кам?» тата «мӗн?» ыйтусен уйрӑмлӑхне ӑнлантарса панӑ: чӑваш чӗлхинче чӗрчунсем «мӗн?» ыйту ҫине хуравланине палӑртнӑ. Ку кӗнекепе шкулсенче, колледжсенче усӑ курма е чӗлхене килте хӑй тӗллӗн вӗренме сӗнеҫҫӗ. Кӗнеке чӑвашла таса та тӗрӗс калаҫма пулӑшмалла.
К.В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх драма театрӗнче республикӑри профӑсталӑх конкурсӗсен ҫӗнтерӳҫисене чысланӑ.
Кӑҫал «Ҫулталӑк вӗрентекенӗ» ята Ҫӗнӗ Шупашкарти 19-мӗш шкулти математика учителӗ Татьяна Тарасова тивӗҫнӗ. «Ҫулталӑк воспитателӗ» – Муркаш округӗнчи 3-мӗш ача пахчинче ӗҫлекен Ольга Петрова.
«Чи лайӑх учитель-дефектолог» – Шупашкарти 2-мӗш ача пахчинчи Анастасия Яковлева.«Чи лайӑх тьютор» – Шупашкарти 5-мӗш гимназири Марина Аржанцева. «Тӑван чӗлхен чи лайӑх вӗрентекенӗ» – Шупашкарти 62-мӗш шкулти Роза Морозова. «Педагогика дебючӗ» номинацире Хӗрлӗ Чутай шкулӗнчи Юрий Ярадаев мала тухнӑ.
«Чи лайӑх методист» – Шупашкарти апатлану технологийӗпе коммерци техникумӗнчи Елена Бойкова. «Сывлӑх енчен хавшак ачасемпе ӗҫлекен чи лайӑх педагог» – Шупашкарти 2-мӗш шкулти Максим Романов.
Чӑваш Енре шкулсенче экзамен хӑш кун тытмаллине палӑртнӑ.
Тӗп патшалӑх экзаменӗн кунӗсем:
ҫӗртме уйӑхӗн 2-мӗшӗнче — математика;
ҫӗртме уйӑхӗн 5-мӗшӗнче — биологи, географи, информатика, физика, акӑлчан чӗлхи;
ҫӗртме уйӑхӗн 6-мӗшӗнче — информатика, акӑлчан чӗлхи, чӑваш чӗлхипе республикӑри пӗрлехи экзамен;
ҫӗртме уйӑхӗн 9-мӗшӗнче — вырӑс чӗлхи;
ҫӗртме уйӑхӗн 16-мӗшӗнче – хими, общество пӗлӗвӗ, информатика, литература;
ҫӗртме уйӑхӗн 19-мӗшӗнче – хими, истори, физика, географи, общество пӗлӗве, информатика, биологи.
Резерв кунсем: ҫӗртме уйӑхӗн 29-мӗшӗнче — математика, утӑ уйӑхӗн 2-мӗшӗнче — вырӑс чӗлхи, утӑ уйӑхӗн 3 тата 6-мӗшӗсенче — ытти мӗнпур предметпа.
Патшалӑхӑн пӗрлехи экзаменӗ:
ҫӗртме уйӑхӗн 1-мӗшӗнче — истори, литература, хими;
ҫӗртме уйӑхӗн 4-мӗшӗнче — вырӑс чӗлхи;
ҫӗртме уйӑхӗн 8-мӗшӗнче — математика;
ҫӗртме уйӑхӗн 11-мӗшӗнче — общество пӗлӗвӗ, физика;
ҫӗртме уйӑхӗн 15-мӗшӗнче — биологи, географи, ют чӗлхесем (ҫырса);
ҫӗртме уйӑхӗн 18 тата 19-мӗшӗсенче — ют чӗлхесем (сӑмахпа каласа), информатика.
Ҫӗртме уйӑхӗн 22-25-мӗшӗсенче — мӗнпур предметпа резерв кунӗ.
Республикӑна лайӑх хыпар ҫитнӗ. Шупашкарти 47-мӗш шкул Раҫҫейри топ-500 шкул йышне кӗнӗ. Вӑл «Чи лайӑх вӗренӳ организацийӗ – 2026» номинацире ҫӗнтернӗ.
Экспертсем шкулсенчи педагогсен ӗҫӗ-хӗлне, ачасем олимпиадӑсене тата конкурссене хутшӑнса ҫитӗнӳсем тунине, вӗренӳ программисен пахалӑхне хакланӑ.
Палӑртса хӑвармалла: конкурсра ҫӗршыври мӗн пур регионти пин-пин шкул хутшӑннӑ. Эппин, топ-500 йыша кӗни питех те сумлӑ.
Чӑваш патшалӑх аграри университечӗн профессорӗн Анатолий Лаврентьевӑн кӗнеки ҫӗршывра чи лайӑххи пулса тӑнӑ, вӑл «Ҫулталӑкри учебник» премире ҫӗнтернӗ.
Ял хуҫалӑх ӑслӑлӑхӗсен докторӗн ӗҫӗ «Ферменты и продуктивность молодняка сельскохозяйственных животных и птиц» ятлӑ. Вӑл «Ял хуҫалӑх» номинацире («Монографи» категори) пӗрремӗш вырӑна тухнӑ.
Конкурса Раҫҫейри профессорсен пухӑвӗ РАО-па пӗрле Раҫҫей Вӗренӳ министерстви пулӑшнипе ирттернӗ. Ҫӗнтерӳҫӗсене ака уйӑхӗн 27-мӗшӗнче Раҫҫейри вӗренӳ академийӗнче чысланӑ.
Паян ман пата ҫыру килчӗ. Апла-капла тенӗ, эпӗ сирӗн ресурспа куллен паллашатӑп, тесе пӗлтернӗ. Эпир, чӑваш чӗлхи вӗренмелли мобиллӗ приложени хатӗрлерӗмӗр тенӗ, ҫакӑн пирки сайт урлӑ халӑха пӗлтерме ыйтнӑ.
Мӗнех, аван ӗҫ. Смартфонпа чӑвашла вӗренме май туса панӑ. Пулӑшмалла ӗнтӗ. Пулӑшӑпӑр та.
Анчах, ҫакӑнта маншӑн ӑнланма йывӑр япала сиксе тухрӗ. Пӗлетӗр-и мӗн? Ҫырава вырӑсла ярса панӑ. Юрӗ, вырӑсла ҫыру ҫырма меллӗрех пулнӑ пуль, тен, хӑйсем те чӑвашла вӗренеҫҫӗ кӑна пуль.
Ҫырура сайт адресне те кӑтартнӑ. Уҫса пӑхас терӗм, мӗнле ушкӑн, мӗнле ачасем ҫакӑн пек аван ӗҫ пуҫарнӑ. Уҫрӑм та — сайт вырӑсла!
«Наследие Булгар и мощь Огурских степей…», «В огромной семье тюркских языков он стоит особняком, являясь единственным уцелевшим представителем огурской группы…», «Дошло до того, что современные школьники изучают произведения великого чувашского поэта Ҫеҫпӗл Мишши (Михаила Сеспеля) на русском языке, а не на языке автора…» Мӗнле кӑна чӑваш чӗлхине мухтаса пӗтермен пуль!
+19.9 °C