Электронлă вулавăш

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

 

1

Сывлăша çурса ши-ши! янăрарĕ сасă. Каç сĕмлĕхне путнă пĕтĕм тавралăха хускатрĕ вăл. Ши-ши! чарăнма пĕлмерĕ тин çеç нумай хутлă çурт подъездĕнчен чупса тухнă Мĕлке. Хăй çинчен систерсе такама тем каласшăн тейĕн çав. Пӳрт çумĕнчи тĕмсем хӳттине пытаннă та шăхăрать те шăхăрать. Хăй вара куç илмесĕр те ала пек çутă тӳпене, те çак çуртăн пĕр хура чӳречине тинкерет. Ши! Ши-и!

Ыйха путнă мăнаçлă çурт лăпланма пĕлмен пĕччен сасса асăрхамасăр ларма тăрăшрĕ. Анчах кăлăхах. Акă тĕттĕм кантăксенче пĕрин хыççăн тепринче çутă чăлт-чалт çутăлчĕ. Яри уçса пăрахнă чӳречесенчен çурма хывăннă çын кĕлеткисем курăнчĕç.

— Хулигансем!

— Мĕн çĕр çĕмĕретĕр?

— Шуйттансем! Ни кăнтăрла, ни каçпа канăç çук çав мурсенчен!

— Пĕр-ик витре сивĕ шыв пуç çийĕн ярсан самант шăпланĕç те-ха.

Ча-аш-ш! сирпĕтрĕ такам шывпа. Лектереймерĕ. Тĕмсем айĕнче тăракан Мĕлке текех сас памарĕ. Анчах уçă чӳречесенчен илтĕнекен ятлаçу çаплипех янăрарĕ-ха. Çакăн сăлтавĕ пулнă Мĕлке вара пурпĕрех хăй вырăнĕнчен пĕр шит те сикмерĕ. Пуçне каçăртса тăваттăмĕш хутри кăшт çеç çутă кăларакан чӳрече çине пăхрĕ. Тĕксĕм çутăпа çунакан çак хупă чӳрече уншăн чи çут çăлтăртан çутăрах, чи ăш хĕвелтен хĕрӳрех пек туйăнчĕ. Туйăнчĕ кăна мар, çакна вăл хăйĕн чĕрипе туйрĕ.

Малалла

Сăр шывĕ юхать

Авăнса, сарăлса.

Ун сăнĕ пăхать

Таврана хумханса.

 

Ун сăнĕ çине

Куç кӳрет Етĕрне.

Вăл хăй илемне

Кăтартать Сăр шывне.

 

Илем ват хула

Хĕвел тухнă чухне,

Ирхи сывлăмпа

Сăнне çунă чухне.

 

Хĕвел шевлисем

Хула çийĕн çиçеç.

Туй-чан сассисем

Хăлхана илĕртеç.

 

Мăнаçлă хула

Кашни кун ман умра.

Çĕклет кăмăла

Ячĕпе сас пара.

 

Тăван çитсе кур

Етĕрне тăрăхне

Килленчĕк тĕс пур

Сăр çинче ир енне.

 

Пыран çаранпа,

Е утан улăхпа.

Курса куçупа

Эс туян чунупа.

 

Епле... мĕнлерех

Çутă кун çиçнине,

Чуна кĕретех

Пур илем санăнне.

 

Çапла Етĕрне...

Ватă çамрăк хула.

Вăл хăй халăхне

Чăн кăларнă çула.

 

Хисеплĕ çынсем

Пулнă, пур... сахал мар.

Вĕсен ячĕсем

Пирĕн чыс... пархатар.

 

Таланцев хуçа

Етĕрне хăтлăхне

Малалла

Каччă хĕре юратать,

Пуррине унпа пайлать.

Пĕрехмай çиет канфет,

Хĕрне фантик парнелет.

 

Каччă хĕре юратать,

Пуррине унпа пайлать.

Пер банан илсе парсан,

Çуррине илет çыртса.

 

Каччă хĕре юратать,

Пуррине унпа пайлать.

Унпа пулать кинора,

Çур хак унран сăптăрать.

 

Каччă хĕре юратать,

Пуррине унпа пайлать.

Çĕрле хĕре ăсатать,

Çур çултан килне тарать.

 

Каччă хĕре юратать,

Пуррине унпа пайлать.

Çурма чунлăскерпеле

Тупма пулĕ-ши телей?

Ман ылтăн çупкăнăм, ĕçченĕм,

Ик куç илемĕ, чун ăшши!

Ыр сăмаху вĕçет чĕкеçĕн

Çулсем те çухрăмсем хушши.

 

Кĕрет вăл айăкăн-инçетĕн

Ман тĕксĕм тĕслĕ пӳлĕме.

Кашни сăмаххуна виçетĕп,

Пĕрле илетĕп ӳлĕме.

 

Ытла та аслă çут тĕнчемĕр,

Çул-йĕрĕ вăрăм, кун кĕске.

Эс пулмасан, тек кам тĕпчетĕр,

Кам виçтĕр манăн ĕмĕте.

 

Пур ĕмĕт те тӳрре килеймĕ —

Пĕри хăть тухтăрччĕ тӳрре:

Ман ылтăн çупкăнăм, илемĕм,

Телейлĕ пулччĕ тĕнчере!

Пахча карти çинче

Çырла пиçет хĕп-хĕрлĕн,

Пуçне тайса илет

Сиксе кăшт перĕнсен.

Хĕвел пайăркинче

Сапакисем пин тĕрлĕ,

Шерпет пулас пекех

Çырли татса илсен...

 

Хитришĕн ăмсанатăп,

Тăранайми сăнатăп,

Шутлатăп тек-текех:

Тен, эс шăпа çырни.

Анчах та эп пĕлместĕп,

Мĕнле çырла-ши эсĕ —

Те пĕрлĕхен, те хĕрлĕхен,

Те йăтçырли!

 

Çырла пиçсе çитсен

Вăрах кĕтсе тăраймĕ,

Карта урлах курнать,

Каять пуль сапăнса.

Татса илес тесе

Сикекенсем нумай-мĕн,

Пырса пăхатăп та

Каятăп çаврăнса...

 

Хитришĕн ăмсанатăп,

Ытарайми сăнатăп,

Пулсамччĕ ыттисемшĕн

Йĕплĕ шăлан çырли!

Пахча умĕн иртетĕп,

Пăшăрханса çӳретĕп,

Мĕнле çырла-ши эсĕ,

Кама шăпа çырни?

Юратнă атте Федор Васильевич Мышкин умĕнче пуç тайса

 

1

Пуш уйăхĕн пĕрремĕш кунĕсем. Çанталăк çур еннелле кайнă. Анчах хĕл те парăнасшăн мар-ха. Кăнтăрла ăшă, çĕрле вара çаплипех сивĕ.

Паян канмалли кун. Чаршав хыçĕнчи вырăн çинче выртакан Алюнкка ура çине тăма васкамарĕ. Çĕр каçа пӳрт самаях сивĕннĕ. Çавăнпах хĕр ачан утиял айĕнчен те тухас килмерĕ. Акă малти пӳртрен такамăн утти илтĕнчĕ. Ашшĕ выльăх-чĕрлĕхе ирхи апат парса кĕчĕ пулас. Алюна кантăк еннелле çаврăнчĕ. Пысăках мар чӳрече куçĕнчен янкăр таса тӳпе курăнать. Паян çанталăк уяр та ăшă пулать пулĕ...

Мĕн вăхăт çитнине хĕр ача чухлаймарĕ. Унăн ĕнтĕ ыйхи тулнă. Утияла сирсе ăшă кĕпе, çăм чăлха тăхăнчĕ. Вырăн çинчен анас тесе урине çĕрелле уснăччĕ ĕнтĕ...

— Аннӳ вилнĕ...

Ашшĕн сасси лăпкăн, типпĕн илтĕнчĕ. Шăкăл-шăкăл калаçса тумланакан ачасене усал хыпар чĕлхесĕр туса хучĕ. Вĕсем пĕр-пĕрин çине пăхма та шикленчĕç. Анчах кăшкăрса йĕрекен пулмарĕ. Ашшĕн сăмахĕсем мĕне пĕлтернине хальлĕхе нихăшĕ те ăнланса илеймерĕ.

Шăллĕпе йăмăкĕ хыççăн Алюнкка та хыпаланса ура çине тăчĕ, диван çинче пĕр хусканусăр выртакан амăшне курни ăна каялла чаршав хыçне пытантарчĕ. Çак самантра вун пĕр çулхи хĕр ача чунĕнче мĕн пулса иртнине каласа кăтартма çăмăл мар.

Малалла

Вăтăра эп çывхаратăп.

Хĕртен ырлăх çук мана.

Мăшкăлаççĕ пур касра та:

«Авланман, теç, тăмана».

 

Кантурта эп шутçă пултăм,

Савĕç терĕм пикесем.

Темшĕн ман енне ним чул та

Çаврăнмарĕç йĕксĕксем.

 

Лайăх мăшăр тупăп терĕм,

Кайса кĕтĕм дояра.

Пĕр хĕрне те илĕртмерĕ

Мăйкла пуçлă ман кăтра.

 

Трактор тытрăм. Унпах кайрăм

Чуптумашкăн савнине.

Çук, капла та юраймарăм,

Лекрĕм эп суд аллине.

 

Хĕрсем темшĕн юратмаççĕ.

Хăмлаçа, тен, ман тухас?

Пит хисеплĕ халь хăмлаçă.

Унта юлмăп, тен, хусах?

Поэзи садĕнче

Ваççан ĕç тухаймарĕ.

Сăвви-такмакĕнче

Пайталăх тупаймарĕ.

 

«Эп — критик», — тет хăйне

Халь çавă пархатарлăн.

Çынсем çырнисене

Вăл критиклет хаяррăн.

 

Кунта тĕлĕнмелли çук.

Вĕт хăвăрах пĕлетĕр:

Йӳç эрехрен пур чух

Уксус пулать ват евĕр.

Урама эп тухрăм каçхине

Шырамашкăн чунăм савнине.

 

Шăпчăк юрă шăратать,

Шăхăрать ав ши те ши.

Вăл мана иккен калать:

«Тус кунта эс тупăн-ши?»

 

Çут ирпе уттартăм вăрмана.

Тен, унта кĕтет пуль хĕр мана?

 

Юрă-кĕвĕ янăрать.

Авăтать патрах куккук.

Вăл мана иккен калать:

«Тус кунта эс тупас çук».

 

Тухрăм эпĕ анлă уй-хире.

Курăп, тен, унта манми хĕре?

 

Тӳперĕ тăри юрлать:

«Ĕç вĕрет, тет, пусăра».

Вăл мана иккен калать:

«Чун савни ĕçре шыра».

Чăваш чĕлхипе литературăна вĕрентекен Елизавета Федоровна Сидоровăна халаласа.

Кăкшăм ялĕ.

 

Иртрĕ çирĕм çул

Шкул эп пĕтерни.

Вăрăм пулчĕ çул —

Йывăр самани.

Çывăх астăватăп:

Ăшă çĕртме каç

Иккĕн çаврăнса

Вĕçет хĕр-упраç.

Ташă-юрăпа

Сăвă каласа

Хаклă шкулăмпа

Ир çеç уйрăлса.

Пулнă çамрăк чун,

Пурччĕ юрату...

Уйрăлнă çав каç

Пĕлтĕм: мĕн чупту.

 

Иртрĕ çирĕм çул...

Килчĕ пĕр хыпар —

Чĕнет хаклă шкул:

Тĕлпулу тăвар.

Тухрăм эп çула

Пĕр шухăшпала:

Вăл тĕлпулăва

Вăл пырать-ши-ха?

Вунпĕр çул ытла

Тĕл пулман унпа

Çирĕм çул ытла

Вĕреннĕ класпа.

Тăвăл асилӳ

Пуçăмра кашлать.

Щкул панă пĕлӳ

Сăвă палăртать.

 

Çитрĕм... Ак курап...

Чăннипех курмас...

Тишкерсе пăхап:

Шкул ман курăнмасть.

Куç шырать, шырать

Хăй пĕлнĕ çурта —

Вырăнче кашлать

Малалла